Critical Mass

Critical Mass to europejska klasyka końca lat 90., wyprowadzona z Afghani i Skunk #1, przypisywana zwykle Mr. Nice Seedbank. W obiegu funkcjonuje też jako CM, a w katalogach spotyka się przekręcone zapisy Critical Mas i Kritical Mass. Wyróżnia ją jednak co innego niż rodowód: hodowca sięgnął po termin z fizyki jądrowej i użył go wbrew jego znaczeniu.

Masa krytyczna — termin z fizyki użyty na opak

W fizyce jądrowej masa krytyczna nie oznacza dużej masy, tylko próg: najmniejszą ilość materiału rozszczepialnego, przy której reakcja łańcuchowa podtrzymuje samą siebie. Nośne jest w tym pojęciu słowo „krytyczna” — punkt zwrotny; „masa” to tylko jednostka, w jakiej próg się wyraża.

W nazwie odmiany jest odwrotnie: „mass” czytane jest dosłownie, jako ciężar, „critical” zaś potocznie, jako wzmocnienie w rodzaju „skrajny”. Powstała nazwa brzmiąca jak wielkość mierzalna, a znacząca tyle, co „bardzo dużo tego”.

Nie był to przypadek. Critical Mass należy do wąskiego rejestru nazw technicznych, obecnego w hodowli lat 90. obok dwóch liczniejszych konwencji: zapachowej (Blueberry) i geograficznej (Durban Poison). Pierwsza zapowiada wrażenie, druga pochodzenie materiału; techniczna nie zapowiada nic — udaje pomiar. Tak zbudowano też Power Plant, AK-47 i pierwszy człon Chemdawg. Rejestr nie przetrwał: po 2010 roku wyparły go nazwy deserowe, jak Gelato. Nazwy mówią o rynku swojej dekady, nie o roślinach.

Dominacja wierzchołkowa — co naprawdę rządzi sylwetką

Skoro nazwa odsyła do wielkości, warto powiedzieć, co w tej roślinie faktycznie o kształcie rozstrzyga. Jest to zjawisko znane każdemu botanikowi jako dominacja wierzchołkowa. Stożek wzrostu na szczycie pędu głównego wytwarza auksynę — hormon roślinny, który przemieszcza się w dół łodygi i hamuje rozwój pąków bocznych. Im silniejsze hamowanie, tym bardziej roślina inwestuje w jedną oś, a tym mniej w rozgałęzienia.

Siła tego mechanizmu jest cechą dziedziczną i różni się między liniami. Materiał afgański ma ją zwykle słabą: pędy boczne szybko doganiają główny, a roślina rozkłada się w formę przypominającą kandelabr. Skunk #1 ciągnie w stronę przeciwną — wyraźnego lidera, ponad który boczne odgałęzienia nie wychodzą. Critical Mass odziedziczyła tę drugą tendencję i stąd bierze się jej sylwetka: jedna wyniesiona oś, wzdłuż której kolejne piętra kwiatów wyrastają jedno nad drugim, i wyraźnie od niej niższe rozgałęzienia.

Sam mechanizm opisano na długo przed konopiami — na klasycznych doświadczeniach fizjologicznych z lat 30. XX wieku, w których po odjęciu wierzchołka pędu pąki boczne ruszały w ciągu kilku dni, a przyłożenie auksyny w to miejsce hamowanie przywracało. Ponieważ efekt zależy zarówno od genotypu, jak i od warunków, ta sama linia bywa w opisach raz kolumnowa, raz rozłożysta — obserwacje pochodzą po prostu z roślin, które rosły inaczej.

Afghani, Skunk #1 i spór o pierwszeństwo

Rodowód to Afghani × Skunk #1: strona afgańska wnosi ziemisty spód zapachu, skunkowa — siarkową ostrość. Autorstwo przypisuje się Mr. Nice Seedbank, hodowli Shantibaby i Neville’a Schoenmakersa, nazwanej od przydomka Howarda Marksa; ten sam Shantibaba jest stroną sporu o White Widow.

Pierwszeństwo bywa podważane. Część relacji widzi tu nie nową krzyżówkę, lecz przeselekcjonowaną wersję starszej Big Bud — obie mają w katalogach tych samych rodziców, a rejestrów hodowlanych wtedy nie prowadzono, więc rozstrzygnąć tego dziś nie sposób. Potomstwem są Critical Kush oraz CBD Critical Mass. Osobną, niespokrewnioną odmianą jest natomiast Critical + z hodowli Dinafem — zbieżność nazw bywa tu myląca.

Proporcje pochodzenia podaje się zwykle jako ok. 80 do 20 na korzyść materiału indica. Podział ten opisuje pochodzenie hodowlane rośliny, a nie sposób, w jaki wpływa ona na organizm.

Mircen ulatnia się pierwszy, seskwiterpeny zostają

Terpen wiodący to ten o najwyższym udziale w profilu lotnych związków; tutaj zwykle mircen. Jako monoterpen jest cząsteczką lekką i bardzo lotną — należy do składników, które ulatniają się najszybciej, przez co jego udział w oznaczeniu zależy od tego, jak długo i w jakiej temperaturze materiał był przechowywany przed badaniem. Poza konopiami spotyka się go w chmielu, trawie cytrynowej i mango.

Dalej w profilu stoją humulen, drugi po mircenie ślad chmielowego pokrewieństwa, kariofilen, pinen znany z igliwia sosny i limonen ze skórki cytryny. Humulen i kariofilen to seskwiterpeny — cząsteczki większe i wyraźnie mniej lotne od mircenu, dlatego w odbiorze wychodzą później i utrzymują się dłużej.

Zapach

Przy otwarciu pojemnika pierwsza jest miodowa słodycz z kwiatowym akcentem. Po rozkruszeniu materiału wychodzi spod niej spód ziemisty i skunksowy — siarkowy i wyraźnie ostrzejszy. W parze z waporyzatora słodycz wraca, z cytrusowym wykończeniem i korzenną nutą na końcu.

Nazwa i trzy podobne oznaczenia w pytaniach czytelników

Skąd wzięła się nazwa Critical Mass?

Z fizyki jądrowej, ale w znaczeniu przesuniętym: masa krytyczna to tam próg, przy którym reakcja łańcuchowa podtrzymuje się sama, a nie synonim dużego ciężaru. W nazwie odmiany oba człony czytane są potocznie.

Czym Critical Mass różni się od Critical Kush i Critical +?

Rodowodem i autorem. Critical Mass jest linią wyjściową; Critical Kush to jej krzyżówka z OG Kush z Barney’s Farm, a Critical + — osobna hybryda Dinafem, z Critical Mass niespokrewniona.

Nota redakcyjna

Rodowód Afghani × Skunk #1 powtarzają za hodowcą kolejne katalogi, bez dokumentacji pozwalającej go zweryfikować; sporne jest też, czy Critical Mass to osobna krzyżówka, czy przeselekcjonowana wersja Big Bud. Opis sylwetki dotyczy tendencji linii, nie pojedynczej rośliny — dominacja wierzchołkowa jest cechą wrażliwą na warunki wzrostu. Profil terpenowy podajemy za materiałami hodowców i różni się on między partiami.

Zestawienie ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania. Medyczna marihuana jest w Polsce dostępna wyłącznie na receptę, a o doborze produktu decyduje lekarz prowadzący.