Harlequin

Harlequin to odmiana o przewadze pochodzenia sativa, zaliczana do chemotypu II — grupy roślin, w których obok kwasu tetrahydrokannabinolowego powstaje także kwas kannabidiolowy. W tej grupie wyróżnia się jedną rzadką cechą: potomstwo jest pod względem chemotypu nietypowo wyrównane, podczas gdy reguła w takich liniach jest odwrotna.

Rodowód Harlequin podaje się zwykle jako złożenie czterech odmian miejscowych, bez współczesnej hybrydy w żadnym miejscu zapisu — co samo w sobie stawia go poza głównym nurtem katalogu:

• kolumbijska sativa — z tego samego kręgu co Colombian Gold,
• tajska sativa — jak Thai,
• szwajcarski landrace — linia europejska, w rodowodach spotykana wyjątkowo rzadko,
• Nepali Indica — materiał himalajski.

Bliski mu pod tym względem jest Trainwreck. Roślina rośnie wysoka i luźno rozgałęziona, a po materiale himalajskim, stanowiącym czwartą część zapisu, nie widać w niej prawie nic — co samo w sobie jest ostrzeżeniem przed czytaniem rodowodu jak przepisu, w którym każdy składnik dokłada równą część.

Jak w ogóle zapisuje się krzyżówkę z czterech linii

Zapis „A × B × C × D” wygląda na opis jednej operacji, a jest skrótem po co najmniej trzech. Znak × oznacza jedno krzyżowanie, między dwiema roślinami — nie sumę czterech populacji zmieszanych naraz. Żeby uzyskać materiał złożony z czterech linii, trzeba je łączyć parami, a potem łączyć wyniki. Kolejność ma znaczenie: (A × B) × (C × D) i ((A × B) × C) × D to dwie różne rośliny o tym samym zapisie skróconym. Nawiasy tę informację przywracają, ale w opisach handlowych znikają jako pierwsze.

Gubi się też druga rzecz — kierunek. Konwencja mówi, że pierwsza wymieniana jest roślina matczyna, dawczyni zalążków, a druga ojcowska, dawca pyłku. Przy przepisywaniu opisu z serwisu do serwisu kolejność bywa odwracana, a wtedy zapis mówi już coś innego, niż mówił u hodowcy.

Do tego dochodzą oznaczenia pokoleń, bez których rodowód nie jest kompletny:

• F1 — pierwsze pokolenie mieszańcowe. Bywa zaskakująco wyrównane, bo wszystkie rośliny dostają po jednym komplecie genów z każdej strony.
• F2 — potomstwo F1 skrzyżowanych między sobą. Tu następuje rozszczepienie i to w F2 pojawiają się fenotypy, których w F1 nie było widać.
• BX — krzyżowanie wsteczne z jednym z rodziców, żeby wzmocnić jego udział.
• S1 — potomstwo z samozapylenia jednej rośliny.
• IBL — linia doprowadzona wieloma pokoleniami selekcji do powtarzalności.

Opis handlowy podaje zwykle sam skład i milczy o pokoleniach. Dlatego dwa nasiona sprzedane pod identycznym rodowodem potrafią dać rośliny niepodobne do siebie — i dlatego przy odmianach takich jak Harlequin sensowniej jest mówić o materiale niż o odmianie w rozumieniu rejestrowym.

Jeden locus, dwa allele

To, czy roślina buduje głównie kwas tetrahydrokannabinolowy, czy kannabidiolowy, rozstrzyga się w bardzo prostym miejscu genomu. Za oba szlaki odpowiadają dwie różne syntazy — THCA i CBDA — kodowane przez allele tego samego locus, oznaczanego zwykle jako B. Allele są kodominujące, czyli żaden nie przykrywa drugiego: roślina z dwiema kopiami wariantu „T” należy do chemotypu I, z dwiema kopiami wariantu „D” — do chemotypu III, a heterozygota, mająca po jednej z każdego, uruchamia oba szlaki naraz i daje chemotyp II.

Stąd bierze się kłopot całej tej grupy. Potomstwo heterozygoty rozszczepia się: mniej więcej połowa roślin jest znów heterozygotami, a po jednej czwartej wraca do form rodzicielskich. Linia chemotypu II rozmnażana z nasion odtwarza więc siebie tylko częściowo, a reszta wychodzi „obok” — dokładnie to widać w Cannatonic, gdzie z jednej partii wyrastają rośliny trzech różnych chemotypów.

Harlequin uchodzi za wyjątek z dwóch powodów naraz. Po pierwsze, materiał wyjściowy pochodził z populacji miejscowych, które w obrębie regionu są genetycznie bardziej jednorodne niż współczesne hybrydy o rodowodach z kilkunastu linii. Po drugie — i ważniejsze — linia była przez lata utrzymywana i rozprowadzana klonalnie, a klon nie rozszczepia się wcale, bo nie przechodzi przez nasiono. Model jednego locus jest przy tym uproszczeniem: znane są warianty nieczynne syntaz, które psują ten schemat, więc chemotypu żadnej rośliny nie da się orzec z samego rodowodu.

Mircen, mango i próg wyczuwalności

Profil prowadzi mircen — ten sam związek, który daje zapach mango, chmielu, tymianku i liścia laurowego; to od mango bierze się owocowa nuta powtarzana w opisach Harlequin. Towarzyszą mu pinen o woni igliwia, kariofilen i humulen.

Przy takich listach warto pamiętać o rzeczy, którą one przemilczają: progi wyczuwalności terpenów różnią się między sobą o kilka rzędów wielkości. Jeden związek bywa wyraźnie czuć w ilościach śladowych, inny — dopiero gdy jest go w mieszaninie kilkanaście razy więcej. Kolejność na liście uszeregowanej według udziału procentowego nie odpowiada więc kolejności, w jakiej te zapachy dochodzą do nosa. Mircen należy do związków o progu bardzo niskim i dlatego ustawia całe wrażenie, nawet gdy w tabeli nie wygląda imponująco.

W odbiorze profil jest ziemisty i ziołowy, z nutą mango i drzewnym tłem, bez deserowych ani paliwowych warstw znanych ze współczesnych krzyżówek — co jest spójne z rodowodem złożonym z samego materiału pierwotnego.

Dwa pytania, które wracają najczęściej

Dlaczego skład Harlequin jest bardziej powtarzalny niż w innych liniach chemotypu II?

Bo linia była utrzymywana klonalnie, a klon nie przechodzi przez rozszczepienie w potomstwie. Dodatkowo materiał wyjściowy pochodził z czterech populacji miejscowych, jednorodniejszych niż współczesne hybrydy.

Czym jest landrace?

Materiałem uprawianym lokalnie przez pokolenia i przystosowanym do warunków konkretnego regionu, bez celowej pracy hodowlanej. W rodowodzie zapisuje się go nazwą regionu, nie nazwiskiem hodowcy — bo hodowcy nie było.

Nota redakcyjna

Rodowód opiera się na relacjach środowiskowych; autorstwo odmiany nie zostało formalnie ustalone, a czteroskładnikowy zapis krąży bez proporcji i bez pokoleń. Przypisanie „szwajcarskiego landrace’u” bywa w źródłach kwestionowane. Opis dziedziczenia chemotypów podajemy za modelem jednego locus z allelami kodominującymi, który jest w literaturze hodowlanej ustalony, ale niepełny.

Zestawienie ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania.