Odmiany afgańskie — populacje regionu i ich rola w hodowli

Odmiany afgańskie to nie jedna odmiana ani nawet jedna rodzina odmian, tylko zbiór miejscowych populacji uprawnych z terenu dzisiejszego Afganistanu — oraz wyprowadzone z nich linie zachodnie, które przejęły po nich nazwę. Nikt tych populacji nie zarejestrował, nikt ich nie ponumerował i nikt nie stoi za nimi jako hodowca. Materiał wyjechał z kraju w wąskim oknie kilkunastu lat i wszystko, co dziś nosi w rodowodzie przymiotnik „afgańska”, pochodzi z tamtych garści nasion.

Ta jedna okoliczność tłumaczy nieproporcjonalną karierę regionu w katalogach. Region wielkości dwóch Polsk, o klimacie od podzwrotnikowego po wysokogórski, dostarczył zachodniej hodowli składnika, który dawał się dołożyć do niemal każdej krzyżówki i za każdym razem robił to samo: obniżał sylwetkę potomstwa i skracał jego cykl. Poniżej prowadzimy to po kolei — gdzie te rośliny rosły i czym różniły się między prowincjami, jak są zbudowane, kto i kiedy przeniósł je na Zachód, jaką pełniły funkcję w krzyżowaniu, co dziś poświadcza słowo „afgańska” w opisie i co po czterech dekadach wojny zostało z populacji źródłowych.

Odmiany afgańskie — co naprawdę kryje się pod tą nazwą

Określenie obsługuje w praktyce trzy różne rzeczy, a mieszanie ich ze sobą jest źródłem większości nieporozumień:

• Populację miejscową rosnącą na miejscu — zbiór roślin z konkretnej doliny albo oazy, rozmnażany z nasion przez pokolenia rolników, bez hodowcy i bez daty powstania. Tożsamość takiej populacji wyznacza adres i ciągłość wysiewu.
• Linię wyprowadzoną na Zachodzie z przywiezionego stamtąd materiału — już z autorem, rokiem i procedurą selekcji, ale wciąż noszącą nazwę kraju. To ona figuruje w katalogach.
• Dowolną krzyżówkę, w której rodowodzie stoi którakolwiek z tych linii — i tu przymiotnik przestaje mówić cokolwiek o pochodzeniu materiału, a zaczyna opisywać domniemany typ budowy.

W katalogu region zostawił po sobie kilka haseł o niemal pokrywającym się zakresie. Afghani zapisuje po prostu kraj. Afghan Kush dokłada do kraju pasmo górskie. Hindu Kush wskazuje samo pasmo, a Mazar — jedno miasto po jego północnej stronie. Cztery nazwy o różnej precyzji geograficznej opisują pulę materiału, której nikt nigdy nie rozgraniczył; węższy adres nie znaczy tu, że ktoś sprawdził, skąd materiał naprawdę pochodzi.

Konsekwencja jest niewygodna: dwie pozycje sprzedawane pod nazwą „Afghani” nie muszą być ze sobą spokrewnione bliżej niż przypadkowe dwie inne linie. Nazwa nie jest znakiem autorstwa, nie ma jednego właściciela i nie odsyła do żadnego wzorca, z którym dałoby się porównać nową próbkę. Działa jak pojemnik: mieści wszystko, co ktoś zechciał tak nazwać. Ta sama nazwa bywa też przypisana materiałowi zebranemu w latach siedemdziesiątych w Kalifornii i materiałowi wyselekcjonowanemu dwie dekady później w Holandii — i formalnie nic tego nie rozstrzyga.

Warto od razu zaznaczyć, czego w tym tekście nie ma. Region ma własną, bardzo starą tradycję wytwórczą, opisaną w osobnym opracowaniu historycznym; tutaj zajmujemy się wyłącznie roślinami, warunkami, w jakich rosły, oraz ich rolą w późniejszej pracy hodowlanej. O samym paśmie górskim i o tym, co znaczy człon „kush” w nazwach handlowych, pisaliśmy przy okazji rodziny nazw kushowych — tam znajduje się opis gór, tutaj opis populacji.

Prowincje, w których rosły te populacje, i różnice między nimi

Afganistan bywa opisywany tak, jakby był jedną doliną. Tymczasem kraj rozciąga się mniej więcej od 29,4 do 38,5 stopnia szerokości północnej — to rozciągłość południkowa większa niż Polski — i mieści w sobie pustynne kotliny leżące poniżej pięciuset metrów oraz doliny rolnicze na trzech tysiącach. Populacje konopi z tak różnych miejsc nie mogły być takie same, a etykieta „afgańska” zrównała je dopiero po drodze na Zachód.

Rolniczo liczą się cztery rejony i każdy ustawiał roślinom inne zadanie:

• Północ — równina baktryjska. Prowincje Balch, Dżouzdżan, Kunduz i Tachar, wysokości rzędu 300–500 metrów, szerokość około 36–37 stopni. Woda pochodzi z rzek spływających z północnych stoków ku dorzeczu Amu-darii; lato jest gorące i praktycznie bezdeszczowe, zima mroźna. Tu leży Mazar-i-Szarif, od którego wzięło nazwę hasło katalogowe.
• Południe i południowy zachód — kotlina Helmandu. Kandahar, Helmand i Zabul, 31–33 stopnia szerokości, wysokości 800–1100 metrów, a tuż obok piaszczysty Registan i pustynia Dasht-e Margo. Nawadnianie opiera się na Helmandzie i Arghandabie oraz na karezach — podziemnych sztolniach wodnych, tych samych, które w Iranie nazywa się kanatami. Sezon jest tu najdłuższy i najgorętszy w całym kraju.
• Wschód — dolina Kabulu i Nangarhar. Dżalalabad leży na około 570 metrach i ma najłagodniejsze zimy w Afganistanie; ku północy dolina przechodzi w wąskie doliny Kunaru i Nuristanu, gdzie warunki zmieniają się w ciągu kilkunastu kilometrów.
• Północny wschód — Badachszan. Doliny na 1500–3000 metrach, sezon wegetacyjny przycięty z obu stron przez późne i wczesne przymrozki. To najostrzejsze warunki, jakie w tym kraju spotyka rolnictwo.

Do tego dochodzi Herat na zachodzie i zjawisko, które w opisach regionu przewija się od stuleci: wiatr stu dwudziestu dni, po persku bād-e sad-o-bīst rūz. Wieje od końca maja do września z kierunku północno-zachodniego, w porywach osiąga prędkości liczone w setkach kilometrów na godzinę i przez cały sezon działa jak sito. Roślina wysoka i wiotka nie przetrwa tam do końca lata — a rolnik odkłada nasiona z tych egzemplarzy, które dotrwały. Taka presja nie potrzebuje żadnego programu hodowlanego, żeby przez kilkadziesiąt pokoleń wypchnąć populację w stronę niskiego, sztywnego pokroju.

Różnicę robi też sama arytmetyka doby. W dniu przesilenia letniego na wysokości Kandaharu dzień trwa około czternastu godzin, na wysokości Mazar-i-Szarif blisko czternastu i pół — pół godziny różnicy w obrębie jednego kraju. Dla porównania w Amsterdamie jest to niespełna siedemnaście godzin. Populacja z południa kraju i populacja z północy miały więc dostrojone nieco inne progi reakcji na skracanie dnia, a obie były dostrojone do czegoś, czego w Europie Środkowej nie ma.

O skali obecności rośliny w tamtejszym rolnictwie wiadomo zaskakująco mało, bo pomiary zrobiono późno i tylko przez chwilę. Biuro Narodów Zjednoczonych do spraw Narkotyków i Przestępczości prowadziło osobne przeglądy poświęcone konopiom w Afganistanie w latach 2009–2011; areały podawano w bardzo szerokich widełkach, a obecność notowano w kilkunastu z trzydziestu czterech prowincji. Po 2011 roku przeglądów zaniechano i nowszego pomiaru tej samej metodą nie ma.

Jak zbudowana jest roślina z tamtejszych pól

Ogólny podział na formę wąskolistną i szerokolistną omawialiśmy przy okazji tekstu o tym, jak wygląda roślina konopi. Materiał afgański jest podręcznikowym przykładem tej drugiej, ale sam opis „szerokolistna i niska” jest zgrubny i warto go rozłożyć na części, bo dopiero szczegóły tłumaczą, dlaczego ta budowa okazała się w hodowli tak użyteczna.

• Listek. W literaturze morfologicznej formy szerokolistne opisuje się stosunkiem długości listka do jego szerokości rzędu czterech do jednego, podczas gdy formy wąskolistne dochodzą do ośmiu, a bywa że dziesięciu do jednego. Różnica jest na tyle duża, że rozstrzyga ją oko, bez przymiaru.
• Liczba listków. W pełni wykształcony liść ma ich zwykle pięć do siedmiu, rzadziej dziewięć — mniej niż na roślinach o rodowodzie równikowym, gdzie jedenaście nie jest niczym wyjątkowym.
• Ogonek liściowy. Krótszy, a piętra ulistnienia rozstawione ciaśniej, przez co roślina wygląda na zbudowaną z materiału o wyższej gęstości niż w rzeczywistości.
• Barwa. Blaszka ciemniejsza, o wyraźnie głębszej zieleni — cecha powtarzalna na tyle, że służyła zbieraczom za pierwszy sygnał rozpoznawczy.
• Pokrój. Sylwetka stożkowata, z pędem głównym krótkim i grubym oraz mocnym rozgałęzieniem wychodzącym nisko, tuż nad ziemią. Rośliny równikowe rozgałęziają się wyżej i luźniej.
• System korzeniowy. Palowy, sięgający głęboko — odpowiedź na klimat, w którym woda przychodzi zimą i wiosną, a lato jest bezdeszczowe.
• Nasiona. Duże jak na ten gatunek, o ciemnej łupinie z marmurkowym deseniem, powstającym z resztek okrywy kwiatowej. Deseń bywał używany jako wskazówka pochodzenia, choć sam z siebie niczego nie dowodzi.

Osobno stoi cykl. Rośliny z tego pasa szerokości przechodzą do fazy generatywnej wcześnie, bo ich próg reakcji na skracanie dnia jest dostrojony do lata trwającego od maja do września, nie do dziewięciu miesięcy wegetacji pod równikiem. Przeniesione na północ kończą rozwój, zanim przyjdą jesienne chłody — i to jest cecha, dla której zachodnia hodowla po ten materiał w ogóle sięgnęła. U części populacji zimne noce pod koniec sezonu uruchamiają antocyjany, czyli te same barwniki, które odpowiadają za barwne przebarwienia liści i pędów; w katalogu ślad po tej właściwości nosi hasło Purple Afghani.

Cały ten materiał trafił w katalogach do jednej szuflady opisanej jako indica, obok pozycji o zupełnie innej historii. Podział ten opisuje pochodzenie hodowlane rośliny, a nie sposób, w jaki wpływa ona na organizm. Przy populacjach miejscowych jest dodatkowo mylący z innego powodu: opisuje jednym punktem coś, co z natury jest rozkładem. Pole w dolinie Kunduzu nie było wyrównane i wyrównane być nie mogło — konopie są dwupienne i wiatropylne, więc każde nasiono łączy materiał dwojga różnych rodziców. Zebrana garść nasion nie odwzorowywała populacji, tylko wycinała z niej próbkę.

Kto przywiózł materiał na Zachód i co z nim dalej zrobiono

Trasa, którą nasiona pokonały, jest tematem osobnym; tu ważniejsze jest, co się z nimi stało po przyjeździe. Kluczowe okno to mniej więcej lata 1972–1979: wcześniej materiału afgańskiego na Zachodzie praktycznie nie znano, a po grudniu 1979 roku nowe przywozy ustały na dziesięciolecia. Wszystko, co zachodnia hodowla nazywa dziś afgańskim, mieści się w tym oknie — i nic nie pojechało w drugą stronę, więc obie pule rozeszły się w tym samym momencie i od tego czasu żyją osobno.

Pierwsze zachodnie opisy tego materiału mają charakter praktycznych poradników, nie prac botanicznych. Mel Frank i Ed Rosenthal wydali Marijuana Grower’s Guide w 1974 roku, a rozszerzoną wersję cztery lata później — i to tam anglojęzyczny czytelnik po raz pierwszy dostał opis afgańskiej formy szerokolistnej jako czegoś odrębnego od materiału meksykańskiego i kolumbijskiego, który dotąd wypełniał amerykański obieg. Botanika akademicka zajęła się tym samym materiałem równolegle, ale osobno i bez kontaktu z hodowcami.

W drugiej połowie lat siedemdziesiątych materiał trafił do kalifornijskiego przedsięwzięcia znanego jako Sacred Seed Company, z którego wyszła między innymi linia stojąca do dziś w setkach rodowodów: Skunk #1, łącząca składnik afgański z materiałem meksykańskim i kolumbijskim. Firma została zlikwidowana przez organy ścigania na początku lat osiemdziesiątych, a jej materiał rozszedł się po prywatnych kolekcjach. Mniej więcej w tym samym czasie w amerykańskiej sprzedaży wysyłkowej pojawiły się pierwsze oferty katalogowe wymieniające afgańskie linie z nazwy — i to jest moment, w którym nazwa przestała być informacją przekazywaną ustnie, a stała się pozycją na liście.

Druga faza rozegrała się w Holandii. Od połowy lat osiemdziesiątych działała tam wysyłkowa sprzedaż nasion prowadzona przez Neville’a Schoenmakersa oraz konkurencyjne przedsięwzięcia amsterdamskie; po raz pierwszy linie miały drukowane nazwy i drukowane rodowody, czyli coś, co dawało się cytować. Wtedy też przeniósł się do Holandii materiał kalifornijski, wywieziony przez uczestników tamtejszej sceny po kolejnych akcjach policyjnych. Amerykańska operacja wymierzona w sprzedaż wysyłkową, prowadzona na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, przecięła kanał zamówień do Stanów i przesunęła cały ciężar tego handlu do Europy.

Osobno warto odnotować Northern Lights — linię wyprowadzoną w północno-zachodnich Stanach z materiału o deklarowanym afgańskim pochodzeniu, przeniesioną do Holandii w połowie lat osiemdziesiątych. Relacje o jej początkach rozchodzą się już przy liczbie siewek, z których prowadzono selekcję, i przy tożsamości hodowcy; zgodne są co do tego, że wybrano z nich kilka numerowanych roślin, a numer piąty — dziś w katalogu jako Northern Lights #5 — okazał się najczęściej używany w dalszym krzyżowaniu. To dobry przykład tego, jak wygląda dokumentacja w tej branży: linia obecna w tysiącach rodowodów, a jej pochodzenie znane wyłącznie z opowieści uczestników, spisanych dwadzieścia lat po fakcie.

Jedyny epizod, w którym część tej puli trafiła do warunków zbliżonych do naukowych, przypada na lata dziewięćdziesiąte: w Amsterdamie powstało wtedy przedsięwzięcie badawcze gromadzące kolekcję nasion z opisem pochodzenia, prowadzone przez ludzi wywodzących się z tej samej kalifornijskiej sceny, i to ono kilka lat później udzieliło licencji brytyjskiej firmie farmaceutycznej. Poza tym jednym wyjątkiem zachodnia pula afgańska nie doczekała się ani numerów akcesji, ani kart zbioru, ani okazów zielnikowych.

Dlaczego afgański przodek wszedł do tysięcy rodowodów

Odpowiedź jest zaskakująco techniczna i nie ma nic wspólnego z modą na nazwy. Zachodnia hodowla miała w latach siedemdziesiątych materiał równikowy — kolumbijski, meksykański, tajski, południowoindyjski — o cechach, których rynek oczekiwał, i o cyklu tak długim, że w klimacie umiarkowanym po prostu się nie domykał. Materiał afgański miał cykl krótki i sylwetkę niską. Skrzyżowanie jednego z drugim rozwiązywało problem, którego nie dało się rozwiązać samą selekcją w obrębie puli równikowej, bo brakującej cechy w tej puli nie było.

Trzy właściwości zdecydowały o tym, że afgański rodzic stał się składnikiem uniwersalnym:

• Wcześniejszy próg reakcji na długość dnia przeważa w pierwszym pokoleniu. Potomstwo krzyżówki równikowo-afgańskiej wypada pod tym względem bliżej rodzica wcześniejszego niż w połowie drogi między rodzicami. Z punktu widzenia hodowcy afgański rodzic działa więc jak reduktor: dokłada się go do dowolnej linii i cykl całości się skraca.
• Zwarty pokrój przenosi się równie wyraźnie. Krótkie odcinki pędu, mocne rozgałęzienie i sztywna łodyga są cechami o dużym udziale dziedzicznym i widać je w potomstwie od razu, bez pokoleń utrwalania.
• Obie pule były sobie obce. Materiał afgański i równikowy rozeszły się tysiące lat wcześniej, więc ich potomstwo wykazywało wyraźny efekt bujności mieszańcowej — rośliny F1 rosły żwawiej i równiej niż każde z rodziców z osobna.

Wynik widać w rodowodach, i to w takich, które na pierwszy rzut oka nie mają z regionem nic wspólnego. Z linii skunkowej wyszły Super Skunk, deklarowana jako powrót do afgańskiego rodzica, oraz Shiva Skunk, w której skrzyżowano ją z numerowaną selekcją Northern Lights. Blueberry powstała z połączenia materiału afgańskiego z genetykami tajskimi. AK-47 z 1992 roku ma w deklarowanym rodowodzie cztery składniki z czterech stron świata i jednym z nich jest Afganistan. LA Confidential, nazwa na wskroś kalifornijska, wywodzi się z połączenia dwóch linii o afgańskim rodowodzie.

Do tego dochodzi okoliczność gospodarcza. Po zamknięciu szlaku lądowego obieg materiału przeniósł się do Ameryki Północnej i Europy, a wraz z nim znaczna część hodowli przeniosła się pod dach. Rośliny niskie i wcześnie kończące cykl pasowały do tej zmiany, rośliny równikowe nie — i preferencja utrwaliła się w katalogach na dobre trzy dekady, aż do fali nazw deserowych.

Ma to jednak drugą stronę, o której mówi się rzadziej. Skoro ten sam wąski zestaw wprowadzeń stoi za tyloma liniami, to krzyżowanie dwóch „niespokrewnionych” pozycji z katalogu bywa w rzeczywistości krzyżowaniem kuzynów. Afgański składnik wraca w rodowodach po obu stronach, często pod różnymi nazwami i bez wzmianki, że chodzi o ten sam materiał sprzed półwiecza. Zwężenie puli, które zaczęło się od garści nasion w kieszeni, było potem powielane przez każde kolejne pokolenie selekcji.

Co określenie „afgańska” poświadcza w rodowodzie, a czego nie

Przymiotnik pojawia się w opisach w dwóch zupełnie różnych rolach i pierwszą rzeczą, jaką warto zrobić przy czytaniu rodowodu, jest rozróżnienie ich. Jeśli „Afghani” stoi jako nazwa rodzica, mowa o konkretnej linii utrzymywanej przez konkretnego hodowcę — i wtedy pytanie brzmi, o czyją linię chodzi, bo pod tą samą nazwą różne firmy trzymają różny materiał. Jeśli natomiast pada jako przymiotnik opisowy („odmiana o afgańskim charakterze”), to nie jest już informacja o pochodzeniu, tylko twierdzenie o typie budowy, którego nikt nie sprawdzał.

Co określenie zwykle zapowiada	Czego nie poświadcza
Deklarację pochodzenia od materiału przywiezionego z regionu przed 1980 rokiem	Że przywóz miał miejsce, że go gdziekolwiek odnotowano i że dotyczył akurat tej linii
Sylwetkę niską i zwartą oraz krótki cykl rozwojowy	Że dana roślina rzeczywiście tak wygląda — przymiotnik bywa dopisywany do krzyżówek o innym pokroju
Przynależność do katalogowej szuflady indica	Pokrewieństwa z pozostałymi pozycjami tej szuflady; trafiają do niej materiały o różnej historii
Miejsce na mapie o rozdzielczości całego kraju	Że chodzi o którąkolwiek konkretną prowincję — a różnice między nimi były realne
Ciągłość z jakąś populacją miejscową	Że tę populację ktoś zabezpieczył; próby odniesienia, do której dałoby się porównać materiał, nie ma

Badania genetyczne dokładają do tego argument liczbowy. Analiza zespołu Jasona Sawlera opublikowana w 2015 roku w PLoS ONE objęła kilkadziesiąt prób opisanych deklarowanym udziałem „indiki” i „sativy” w rodowodzie i wykazała, że zależność między deklaracją a rzeczywistą strukturą genetyczną jest umiarkowana — próbki opisane identycznie potrafiły należeć do różnych grup. Deklarowany udział afgańskiego przodka jest szczególnym przypadkiem tego samego problemu: to liczba przepisywana z katalogu do katalogu, nigdy nieweryfikowana pomiarem. Więcej o tym, co takie badania potrafią rozstrzygnąć, piszemy przy okazji tekstu o mapowaniu DNA konopi.

Skrajnym przypadkiem jest hasło G13, wokół którego narosła opowieść o roślinie wyniesionej z amerykańskiego programu badawczego i o afgańskim rodowodzie tego materiału. Żadnego z elementów tej historii nie da się sprawdzić: nie ma dokumentu, nie ma daty, nie ma nazwiska, które dałoby się zweryfikować. Nazwa krąży w katalogach od dziesięcioleci i nic poza samą powtarzalnością nie stoi za jej rodowodem.

Na drugim biegunie stoi hasło North American Indica, które jest w tej całej konwencji nazwą zaskakująco uczciwą: mówi, gdzie materiał wyselekcjonowano, a nie skąd rzekomo pochodzi. Afgański składnik siedzi w nim tak samo jak w pozycjach z nazwą kraju, tylko nazwa nie udaje adresu, którego nikt nie potwierdził.

Praktyczne wnioski dla czytelnika opisu są trzy. Po pierwsze, warto sprawdzić datę: linia opisana jako powstała po 1980 roku nie może zawierać świeżego wprowadzenia z Afganistanu, tylko potomstwo starszych wprowadzeń. Po drugie, warto sprawdzić, czy ten sam hodowca używa nazwy „Afghani” w kilku swoich pozycjach — jeśli tak, prawie na pewno chodzi o jedną utrzymywaną przez niego linię, a nie o populację. Po trzecie, warto zauważyć, czego w rodowodzie nie ma: numeru akcesji, miejsca zbioru i roku. Ich brak nie jest dowodem fałszu, ale też nie zostawia niczego do sprawdzenia. Sam zestaw rubryk, w których takie informacje powinny stać, omawiamy w tekście o tym, jak czytać opis odmiany.

Cztery dekady wojny i to, co zostało z tamtejszych populacji

Populacja miejscowa istnieje dokładnie tak długo, jak długo ktoś ją co roku wysiewa. Nie ma kopii zapasowej poza bankiem genów, a bank genów dla tego akurat materiału nie powstał. Wystarczy jeden przerwany sezon, żeby ciąg pokoleń zamknął się na dobre — i to jest właściwa miara tego, co wydarzyło się w Afganistanie po grudniu 1979 roku.

Skala wyludnienia wsi była w latach osiemdziesiątych bezprecedensowa: liczba Afgańczyków przebywających w Pakistanie i Iranie sięgnęła kilku milionów i przez lata była największą populacją uchodźczą na świecie. Rolnik, który wyjeżdża, nie zabiera ze sobą populacji — zabiera co najwyżej garść nasion, czyli podpróbkę, a częściej nie zabiera nic. Wojna domowa lat 1992–1996, kolejne zmiany władzy i następne dwie dekady konfliktu domknęły ten proces w rejonach, w których jeszcze coś zostało. Doszło do tego zaminowanie gruntów rolnych, z którego kraj oczyszcza się do dziś, oraz przesunięcie gospodarki wiejskiej na inne uprawy dochodowe.

Kraj stracił przy okazji swoje kolekcje nasienne. Afgańskie zbiory materiału siewnego, gromadzone jeszcze przed wojną, zostały zniszczone w 2002 roku — w opisywanych wtedy relacjach szabrownicy zabrali z magazynów słoje i pojemniki, a same nasiona wysypali na podłogę. Część afgańskich akcesji zbóż i roślin strączkowych przetrwała wyłącznie dzięki temu, że wcześniej trafiła do kolekcji zagranicznych. Dla populacji konopi z tego regionu żadnego takiego dublowania nie było, bo materiał narkotyczny nie mieścił się w mandacie instytucji, które takie zbiory prowadzą.

Nie znaczy to, że w regionie nie rośnie już nic. Znaczy natomiast trzy rzeczy naraz:

• Ciągłość została w wielu miejscach przerwana, a tam, gdzie wysiew wznowiono, robiono to często z materiału sprowadzonego, nie miejscowego — populacja bywa więc dziś inna niż ta, którą nosiła ta sama nazwa czterdzieści lat temu.
• Nie ma próby odniesienia. Żeby orzec, czy dzisiejszy materiał z danej doliny odpowiada temu sprzed czterech dekad, trzeba by mieć tamten materiał. Nikt go wtedy nie zabezpieczył, więc porównanie nie ma drugiej strony i nie da się jej już wytworzyć.
• Pula zachodnia jest zdjęciem z lat siedemdziesiątych. Rozeszła się z populacjami źródłowymi około 1979 roku i od tego czasu obie strony zmieniały się niezależnie — jedna pod presją selekcji hodowlanej, druga pod presją wojny i przypadku.

Formalnie sprawę domknęła jeszcze jedna decyzja: w kwietniu 2022 roku władze Afganistanu wydały dekret zakazujący upraw narkotykowych, obejmujący także konopie. Cokolwiek zostało z tamtejszych populacji, pozostaje więc poza zasięgiem jakiegokolwiek udokumentowanego zbioru — a to oznacza, że pytanie o „prawdziwą afgańską genetykę” jest dziś pytaniem historycznym, nie zakupowym. Rzetelna odpowiedź na nie brzmi: zachował się materiał wyprowadzony z niewielkiej próbki, zebranej bez zapisu, przez ludzi bez przygotowania botanicznego, w kraju, który przez następne czterdzieści lat nie miał ani jednego roku spokoju.

Odmiany afgańskie w pytaniach: pochodzenie, nazwy i wiarygodność rodowodów

Czym różnią się od siebie hasła Afghani, Afghan Kush, Hindu Kush i Mazar?

Wyłącznie precyzją podanego adresu. Pierwsze wskazuje kraj, drugie kraj i pasmo górskie, trzecie samo pasmo, czwarte miasto po jego północnej stronie. Wszystkie odsyłają do tej samej puli materiału, spisanej przez różnych ludzi w różnych latach, i bywają w katalogach stosowane wymiennie. Węższa nazwa nie oznacza lepszej dokumentacji — oznacza tylko, że ktoś podał węższy adres.

Czy materiał w dzisiejszym obrocie pochodzi wprost z afgańskich pól?

Nie. Ostatnie znaczące wprowadzenia miały miejsce przed końcem lat siedemdziesiątych, a po zamknięciu szlaku lądowego przywozy ustały. Wszystko, co dziś nosi ten przymiotnik, jest potomstwem tamtych prób — po czterdziestu kilku latach selekcji prowadzonej najpierw w Ameryce Północnej, potem w Europie. To materiał wywodzący się z regionu, nie materiał z regionu.

Dlaczego tak wiele współczesnych odmian ma w rodowodzie afgańskiego przodka?

Bo wnosił do krzyżówki dwie cechy, których w puli równikowej nie było: krótki cykl rozwojowy i niską, zwartą sylwetkę. Obie przenoszą się na potomstwo wyraźnie już w pierwszym pokoleniu, więc afgański rodzic działał jak uniwersalny składnik korygujący. Dokładało się go do dowolnej linii i całość dawała się doprowadzić do końca sezonu w klimacie umiarkowanym.

Czy „afgańska” znaczy to samo co „indica”?

Nie. „Indica” to nazwa szuflady w klasyfikacji hodowlanej i mieszczą się w niej materiały o bardzo różnej historii, także takie, które z Azją Środkową nie mają nic wspólnego. „Afgańska” jest deklaracją pochodzenia geograficznego. Większość linii afgańskich trafiła do tej szuflady, ale zależność nie działa w drugą stronę.

Czy afgańskie populacje miejscowe jeszcze istnieją?

Częściowo i bez możliwości sprawdzenia, w jakim stopniu. Cztery dekady wojny, wyludnienie wsi i przerwane sezony wysiewu zerwały ciągłość w wielu rejonach, a materiału historycznego nikt nie zabezpieczył w banku genów, więc nie ma z czym porównywać. Cokolwiek rośnie tam dzisiaj, jest tak samo oddalone od stanu z lat siedemdziesiątych jak linie zachodnie — tyle że zmieniało się pod wpływem zupełnie innych czynników.

Materiał ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania. Medyczna marihuana jest w Polsce dostępna wyłącznie na receptę, a o doborze produktu decyduje lekarz prowadzący.