CBD Critical Mass

CBD Critical Mass to wersja klasycznej odmiany Critical Mass o zrównoważonym chemotypie. Jest podręcznikowym przykładem zabiegu, który po 2010 roku stał się w hodowli konopi osobną specjalnością: przeniesienia jednej cechy do istniejącej, rozpoznawalnej linii przy zachowaniu wszystkiego, co ją identyfikuje.

Metryczka

Czym jest chemotyp i skąd się wziął ten podział

Zanim wyjaśnimy sam zabieg hodowlany, warto uporządkować pojęcie, które w opisach odmian pojawia się rzadko, a rozstrzyga tu wszystko. Chemotyp to klasyfikacja roślin według tego, jakie związki wytwarzają — w odróżnieniu od klasyfikacji morfologicznej, opartej na wyglądzie. Dla konopi zaproponowali ją w 1973 roku kanadyjski botanik Ernest Small wraz z H. D. Becksteadem i obowiązuje do dziś w literaturze botanicznej.

Podział wyróżnia trzy grupy. Rośliny wytwarzające przede wszystkim kwas tetrahydrokanabinolowy tworzą chemotyp I. Rośliny wytwarzające głównie kwas kanabidiolowy — chemotyp III. Grupa pośrednia, w której powstają oba te związki obok siebie, to chemotyp II, i to do niej należy opisywana tu odmiana.

Kluczowe jest, co za tym podziałem stoi genetycznie. O przynależności rośliny do jednej z trzech grup decyduje pojedyncze miejsce w genomie, w którym mogą wystąpić dwa współdominujące warianty genu: jeden koduje enzym prowadzący ścieżkę do pierwszego z tych związków, drugi — do drugiego. Roślina, która odziedziczyła dwie kopie pierwszego wariantu, należy do chemotypu I; dwie kopie drugiego dają chemotyp III; po jednej kopii każdego — chemotyp II.

Z tego wynikają dwie rzeczy, których nie widać w samych opisach handlowych. Po pierwsze, chemotypu pośredniego nie da się osiągnąć przez samą uważną selekcję w obrębie linii chemotypu I — potrzebny jest drugi wariant genu, a ten trzeba skądś wprowadzić. Po drugie, potomstwo roślin pośrednich rozszczepia się w kolejnym pokoleniu na wszystkie trzy grupy, więc wersji o zrównoważonym chemotypie nie da się utrzymać przez zwykłe rozmnażanie z nasion bez kontroli tego, co się w rzeczywistości otrzymało.

Jak przenosi się cechę, nie tracąc odmiany

Kiedy około 2010 roku okazało się, że w europejskich i hiszpańskich zbiorach zachowały się linie o chemotypie III — historia opisana przy Cannatonic — hodowcy stanęli przed praktycznym problemem. Linie te były nieliczne, słabo opisane i mało atrakcyjne sensorycznie, a wszystkie rozpoznawalne klasyki należały do chemotypu I.

Rozwiązaniem stało się krzyżowanie klasyka z linią wnoszącą drugi wariant genu, a następnie wielokrotne krzyżowanie wsteczne — czyli powrót do klasyka w kolejnych pokoleniach, przy zachowywaniu za każdym razem wyłącznie tych roślin, które odziedziczyły pożądany wariant.

Zabieg ten nazywa się w hodowli BX, od angielskiego backcross. Jego logika jest arytmetyczna: każde kolejne krzyżowanie z rodzicem powracającym przywraca połowę pozostałej różnicy, więc po kilku pokoleniach potomstwo jest pod względem reszty genomu praktycznie nieodróżnialne od pierwowzoru — a mimo to niesie przeniesioną cechę. To samo oznaczenie opisaliśmy przy Pavé S1 w tabeli skrótów hodowlanych.

Efektem jest odmiana, która zapachem, pokrojem i wyglądem powtarza pierwowzór, a różni się wyłącznie chemotypem. Stąd cała rodzina nazw z przedrostkiem „CBD”: CBD Critical Mass, CBD Skunk Haze, CBD Blue Shark. Przedrostek jest w nich informacją o zabiegu hodowlanym, nie o pochodzeniu — pierwowzór stoi zawsze w drugiej części nazwy.

Praktyczna konsekwencja jest jedna i warto ją zapamiętać: takiej odmiany nie da się rozpoznać po zapachu ani po wyglądzie, bo cały sens zabiegu polegał na tym, żeby te cechy zostały nienaruszone. Rozstrzyga wyłącznie analiza laboratoryjna — tak samo jak przy ACDC.

Odmiana wyjściowa i jej rodzina

Critical Mass to klasyk europejskiej szkoły hodowlanej, pochodna Afghani i Skunk #1. Jej nazwa nawiązuje do pojęcia masy krytycznej z fizyki jądrowej i należy do rzadkiej w tym katalogu konwencji nazw technicznych — obok Chemdawg czy Diesel, gdzie punktem odniesienia jest laboratorium albo warsztat, a nie owoc, deser czy postać z komiksu.

W katalogu genetyk obecne są także Critical + i Critical Kush, czyli kolejne pochodne tej samej linii. Wszystkie łączy budowa rodowodu oparta na materiale afgańskim i skunkowym; różni je to, co dołożono po drugiej stronie krzyżówki.

Profil terpenowy

Profil prowadzi mircen — terpen o zapachu ziemistym i lekko piżmowym, obecny także w chmielu, tymianku i liściu laurowym. Towarzyszą mu kariofilen (pieprz czarny, goździki), limonen (skórka cytryny) oraz pinen o zapachu igliwia sosnowego.

Zapach jest ziemisty i słodki, ze skunkowym spodem i drzewnym tłem — praktycznie nieodróżnialny od odmiany wyjściowej. Nie jest to zbieg okoliczności, tylko bezpośredni skutek opisanego wyżej sposobu hodowli: gdyby profil się zmienił, znaczyłoby to, że krzyżowanie wsteczne nie zostało doprowadzone do końca.

Pokrój i cechy morfologiczne

Roślina jest niska i krępa, o skróconych międzywęźlach i mocnym, nisko zaczynającym się rozgałęzieniu bocznym — sylwetka typowa dla materiału afgańskiego, przekazana przez odmianę wyjściową i przez krzyżowanie wsteczne utrzymana bez zmian.

Liść dłoniasty ma listki szerokie, o zaokrąglonym zarysie i ciemnej, matowej zieleni, osadzone na krótkich, mocnych ogonkach. Kwiatostany osadzają się na szczytach pędów, przysadki są krótkie i zaokrąglone, a znamiona słupków rdzawe, ciemniejące z czasem do brązu. Ekspresja antocyjanów jest w tej linii niewielka, więc barwa pozostaje jednolicie ciemnozielona nawet przy chłodniejszych nocach.

Najczęstsze pytania

Co oznacza przedrostek „CBD” w nazwie odmiany?

Że odmianę wyjściową skrzyżowano z linią wnoszącą drugi wariant genu odpowiadającego za chemotyp, a następnie przez kilka pokoleń krzyżowano wstecznie z pierwowzorem. Chemotyp się zmienia, profil zapachowy zostaje.

Czym jest krzyżowanie wsteczne (BX)?

Powrotem do jednego z rodziców w kolejnych pokoleniach, stosowanym po to, żeby utrwalić jedną konkretną cechę bez utraty pozostałych. Po kilku takich krokach potomstwo jest niemal kopią rodzica powracającego.

Czy po zapachu można poznać wersję o zrównoważonym chemotypie?

Nie. Właśnie dlatego, że zabieg hodowlany miał zachować profil pierwowzoru, rozstrzyga wyłącznie analiza laboratoryjna.

Skąd wzięła się nazwa Critical Mass?

Od pojęcia masy krytycznej z fizyki jądrowej. To jedna z nielicznych nazw w katalogu zbudowanych na terminie technicznym, a nie na skojarzeniu smakowym czy popkulturowym.

Nota redakcyjna

Rodowody wersji o zmienionym chemotypie bywają podawane ogólnikowo — hodowcy nie zawsze ujawniają, jakiej linii użyto jako źródła drugiego wariantu genu, a bywa, że pochodzi on z materiału zachowanego w zbiorach europejskich bez pełnej dokumentacji. Klasyfikację chemotypów przytaczamy za pracą Ernesta Smalla i H. D. Becksteada z 1973 roku. Opis mechanizmu dziedziczenia podajemy w ujęciu uproszczonym, przyjętym w literaturze hodowlanej.

Zestawienie ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania.