Zoap

Zoap to jedna z najgłośniejszych premier połowy lat dwudziestych — odmiana, której nazwa jest zapisem angielskiego słowa soap, czyli mydło. To rzadki przypadek nazwy odwołującej się do zapachu, który w jedzeniu uchodziłby za wadę.

Zoap w pigułce

Skąd mydlany zapach

Odpowiada za niego linalol — monoterpen alkoholowy, ten sam, który nadaje zapach lawendzie, a poza nią występuje w kolendrze, bazylii, liściu laurowym i drzewie różanym. Jest jednocześnie jednym z najczęściej stosowanych składników zapachowych w mydłach, płynach do prania i kosmetykach — i właśnie stąd bierze się skojarzenie. Nos nie rozpoznaje „lawendy”, tylko zapach, który zna z łazienki.

W konopiach linalol występuje powszechnie, ale prawie zawsze na dalszych pozycjach profilu, gdzie tworzy tło dla mircenu albo limonenu. Zoap jest przypadkiem odwrotnym: to on prowadzi, a reszta terpenów buduje tło pod nim. Efekt jest taki, że zapach odbierany jest jako czysty, kwiatowy i „kosmetyczny” zamiast owocowego czy deserowego.

Podobny mechanizm, w którym jeden terpen przesunięty na czoło profilu zmienia całe wrażenie, opisaliśmy przy Sherbert Scotti i Pink Certz.

Dlaczego „mydlany” dzieli odbiorców

Określenie „mydlany” ma w opisach zapachu status osobliwy: dla części osób jest neutralne albo pochlebne, dla części — jednoznacznie negatywne. Nie jest to kwestia gustu w zwykłym sensie.

Najlepiej udokumentowany przykład tego zjawiska dotyczy kolendry. Część ludzi opisuje jej liście jako świeże i cytrusowe, część jako czyste mydło, i różnica ta wiąże się z wariantami genu OR6A2, który w narządzie węchu odpowiada za odbiór pewnej grupy aldehydów. Ta sama roślina pachnie po prostu inaczej dwóm różnym osobom.

Konopie nie zawierają tych samych aldehydów co kolendra, ale mechanizm rozjazdu w odbiorze jest analogiczny: to, czy dominujący linalol odczytamy jako kwiatowy, czy jako kosmetyczny, zależy od tego, z czym nasz węch skojarzył ten związek wcześniej. Nazwa odmiany tej dwuznaczności nie ukrywa — przeciwnie, robi z niej znak firmowy.

Zapis przez „Z”

Nazwa zapisywana jest przez Z zamiast S — ta sama konwencja co w Zkittlez, Oreoz i Animal Rntz. Tu jednak nie chodzi o unikanie cudzego znaku towarowego — „soap” nie jest niczyją marką, tylko zwykłym rzeczownikiem — lecz o sygnał przynależności do kręgu Zkittlez, jednego z rodziców.

To ciekawy moment w historii nazewnictwa: konwencja, która powstała jako zabezpieczenie prawne, oderwała się od swojej funkcji i zaczęła znaczyć coś zupełnie innego — „ta odmiana jest z tej rodziny”. Dokładnie tak, jak wcześniej stało się z członem „OG” albo „Kush”, które też zaczynały od konkretnego znaczenia, a skończyły jako etykieta przynależności.

Genetyka i rodowód

Zkittlez — krzyżówka Grape Ape z Grapefruit — wnosi owocową słodycz i skłonność do przebarwień.

Pink Guava to odmiana z linii Gelato o wyraźnie kwiatowo-owocowym profilu; to ona odpowiada za nietypowo wysoki udział linalolu, bo strona Zkittlez sama z siebie prowadzi raczej ku owocom niż ku kwiatom.

Profil terpenowy

Profil prowadzi linalol o nucie kwiatowej i lawendowej, za nim ustawiają się limonen ze skórek cytrusów, kariofilen o zapachu pieprzu czarnego i ziemisty mircen, znany z chmielu i tymianku.

Zapach jest kwiatowy i lawendowy, ze słodyczą i owocowym tłem. Po rozkruszeniu materiału kwiatowość wzmacnia się jeszcze bardziej; w parze z waporyzatora owocowość wychodzi wyraźniej niż w samym zapachu — to typowe dla linalolu, który jest związkiem lotnym i pierwszy ustępuje cięższym terpenom.

Pokrój i wybarwienie

Roślina rośnie średnio wysoko, z rozgałęzieniem równomiernym i międzywęźlami średniej długości; kwiatostany rozkładają się wzdłuż całego pędu, a nie tylko w jego górnej części. Liść dłoniasty ma listki umiarkowanie szerokie, w liczbie zwykle siedmiu — pokrój odpowiada deklarowanej równowadze między obiema stronami rodowodu.

Blaszka jest zielona, ale przylistki i ogonki liściowe wybarwiają się na purpurę i róż — cecha odziedziczona po Zkittlez, ujawniająca się tym wyraźniej, im chłodniejsze są noce. Znamiona słupków przechodzą w trakcie rozwoju z bieli w pomarańcz. Fenotypy tej linii różnią się głównie nasileniem różu, przy dość wyrównanym profilu zapachowym.

Najczęstsze pytania

Dlaczego Zoap pachnie mydłem?

Bo profil prowadzi linalol — terpen kwiatowy, będący jednocześnie jednym z najczęstszych składników zapachowych mydeł i kosmetyków. Skojarzenie idzie więc od kosmetyku do rośliny, a nie odwrotnie.

Czy mydlany zapach to wada?

To kwestia odbioru, i to odbioru częściowo uwarunkowanego biologicznie — podobnie jak w przypadku kolendry, która części osób pachnie cytrusowo, a części mydłem. Odmiana została wyselekcjonowana właśnie pod ten profil, a nazwa nie ukrywa jego dwuznaczności.

Dlaczego nazwa jest przez „Z”?

To sygnał przynależności do kręgu Zkittlez, jednego z rodziców. W tym przypadku nie chodzi o unikanie znaku towarowego, bo „soap” nie jest marką.

Nota redakcyjna

Rodowód opiera się na deklaracjach hodowcy i relacjach środowiskowych; autorstwo linii bywa przypisywane zamiennie dwóm hodowlom. Opis chemii linalolu i genetycznego uwarunkowania odbioru zapachu kolendry podajemy za literaturą, nie za materiałami hodowców.

Zestawienie ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania.