Gorilla Glue kontra producent kleju — spór, który zmienił nazwę odmiany

Nazwa GG4 jest wynikiem ugody sądowej, a nie pomysłu hodowców. 24 marca 2017 roku The Gorilla Glue Company — amerykański producent klejów z Ohio — pozwał w sądzie federalnym w Cincinnati spółkę GG Strains o naruszenie znaku towarowego. 9 września tego samego roku strony zawarły ugodę, a od 19 września 2017 odmiana nosi oficjalnie nazwę GG4 albo Original Glue. Słowo „Gorilla”, wizerunek goryla i całe zbudowane wokół nich oznaczenie musiały zniknąć z etykiet, opakowań i domeny.

To najlepiej udokumentowany spór o nazwę odmiany w historii branży — jedyny, który przeszedł całą drogę od pozwu do harmonogramu wygaszania marki rozpisanego na daty dzienne. Wart jest opisania nie dla samej anegdoty, lecz dla mechanizmu: pokazuje, dlaczego w starciu hodowcy z właścicielem zarejestrowanego znaku wynik jest właściwie znany, zanim ktokolwiek wejdzie na salę rozpraw.

Gorilla Glue 4: nazwa, która nie przetrwała pozwu

Po jednej stronie stała firma z portfelem zarejestrowanych znaków. Klej poliuretanowy pod marką Gorilla Glue trafił na rynek amerykański w 1994 roku; do 2017 wokół tego rdzenia narosła rodzina oznaczeń — Gorilla Tape, Gorilla Super Glue, Gorilla Wood Glue — oraz rozpoznawalna sylwetka goryla. W pozwie mowa o dwudziestu trzech latach budowania renomy i o pozycji marki adresowanej do rodzin i majsterkowiczów.

Po drugiej — spółka GG Strains LLC z Nevady, założona przez Dona Peabody’ego (znanego w środowisku jako Joesy Whales) i Rossa Johnsona (Lone Watty). Nazwę dla swojej linii nadali około 2013 roku jako świadome nawiązanie do marki kleju. Trzy zwycięstwa w Cannabis Cup w latach 2014–2015 sprawiły, że w ciągu dwóch lat stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych nazw w obiegu — i dopiero wtedy zauważył ją właściciel znaku.

Sprawa nosi sygnaturę The Gorilla Glue Co. v. GG Strains LLC, nr 1:17-cv-193 i toczyła się przed Sądem Okręgowym Stanów Zjednoczonych dla Południowego Dystryktu Ohio. Powód żądał zakazu dalszego używania oznaczeń, zniszczenia materiałów promocyjnych, przeniesienia domeny gorillaglue4.com, wycofania zgłoszeń znaków towarowych zawierających słowa „Gorilla Glue” oraz wydania zysków osiągniętych pod tą nazwą.

Cztery zarzuty z jednego pozwu

Pozew nie opierał się na jednej podstawie, tylko na czterech naraz — i to jest pierwsza rzecz, którą warto z tej sprawy wynieść. Roszczenia postawiono na gruncie federalnej ustawy o znakach towarowych (Lanham Act), a dodatkowo na podstawie stanowej ustawy Ohio o nieuczciwych praktykach handlowych i prawa zwyczajowego tego stanu.

Zarzut	Co powód musi wykazać	Dlaczego był groźny
Naruszenie zarejestrowanego znaku	Że oznaczenie pozwanego rodzi prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd co do pochodzenia towaru	Sąd waży kilka czynników naraz; jednym z nich jest zamiar pozwanego przy wyborze oznaczenia
Fałszywe oznaczenie pochodzenia i nieuczciwa konkurencja	Że przekaz sugeruje powiązanie, sponsoring albo zgodę właściciela marki	Obejmuje także elementy niezarejestrowane — szatę graficzną, kolorystykę, sposób podpisania produktu
Rozmycie znaku renomowanego	Że znak jest powszechnie rozpoznawalny, a cudze użycie osłabia go lub szarga jego renomę	Nie wymaga ani wprowadzenia w błąd, ani konkurowania na tym samym rynku
Cybersquatting	Że domena łudząco podobna do znaku została zarejestrowana w złej wierze	Domena gorillaglue4.com była adresem całej działalności pozwanego

Rozmycie — zarzut, przeciw któremu „to zupełnie inny rynek” nic nie daje

Naturalna linia obrony hodowcy jest zawsze ta sama: nikt nie kupi rośliny w miejsce tubki kleju, kanały sprzedaży się nie stykają, klientela też nie, więc o żadnej pomyłce nie ma mowy. Wobec zarzutu naruszenia znaku ten argument ma pewien ciężar. Wobec zarzutu rozmycia jest zwyczajnie nie na temat, bo rozmycie chroni wyłączność skojarzenia, a nie portfel kupującego.

Prawo amerykańskie rozróżnia dwie jego postacie i obie wystąpiły w tej sprawie:

• Osłabienie — im w większej liczbie kontekstów pojawia się to samo oznaczenie, tym słabsze staje się jednoznaczne powiązanie znaku z jednym źródłem. Szkoda polega tu na samym rozproszeniu, nawet gdy nikt się nie pomylił.
• Szarganie renomy — powiązanie znaku z kontekstem, który go obciąża. To ono było w sprawie Gorilla Glue rozstrzygające: marka adresowana do rodzin została skojarzona z substancją nielegalną w prawie federalnym. Powód nie musiał tego udowadniać wyliczeniami; wystarczyło, że sam charakter skojarzenia mówi za siebie.

Jeden warunek jest przy tym twardy: znak musi być renomowany, czyli rozpoznawalny dla ogółu odbiorców w kraju, a nie tylko w branży. Gorilla Glue ten próg przechodzi bez dyskusji — reklamy telewizyjne, obecność w sieciach handlowych, dwie dekady obecności. I tu leży paradoks doboru nazw: im bardziej znana marka, tym atrakcyjniejsze zapożyczenie i tym mocniejsze roszczenie. To jedna i ta sama cecha, oglądana z dwóch stron.

Ugoda z 9 września 2017 i kalendarz wygaszania nazwy

Wyroku nie było. Sprawa skończyła się ugodą pół roku po złożeniu pozwu, bez zasądzenia odszkodowania i bez żadnych przepływów pieniężnych między stronami. Cała cena leżała gdzie indziej — w obowiązkach nałożonych na pozwanego:

• Nowe nazwy od 19 września 2017. Gorilla Glue #4 stała się GG4 albo Original Glue, Gorilla Glue #5 — GG5 albo New Glue, Gorilla Glue #1 — GG1 albo Sister Glue. Litery „GG” przetrwały, ale przestały cokolwiek skracać.
• Dwanaście miesięcy na usunięcie słowa „Gorilla”, wizerunku goryla i powiązanych oznaczeń ze wszystkich materiałów.
• Od 18 grudnia 2017 dawna nazwa mogła się pojawiać wyłącznie w formule „dawniej znane jako” albo na historycznych podstronach serwisu.
• Dziewięćdziesiąt dni dla licencjobiorców, liczonych od 19 września 2017 — obowiązek objął cały łańcuch partnerów, nie tylko samą spółkę.
• Zamknięcie serwisu gorillaglue4.com i przeniesienie domeny na producenta kleju do 1 stycznia 2020 roku.
• Wydanie zgłoszeń znaków towarowych zawierających sporne oznaczenie oraz aneksy do umów partnerskich i nowe wytyczne dla pieczęci i logotypów.
• Klauzula naprawcza: gdyby producent kleju wypatrzył naruszenie ugody, musiał najpierw zgłosić je drugiej stronie, która miała czterdzieści dni na usunięcie problemu.

Ross Johnson oszacował później koszt samej przebudowy marki na ponad ćwierć miliona dolarów. To liczba warta zapamiętania, bo pokazuje, gdzie w sporach o znaki naprawdę leży ryzyko: nie w zasądzonej kwocie, której tu w ogóle nie było, lecz w tym, że firma musi na własny koszt rozstać się z tym, co zbudowała.

Dlaczego hodowcy przegrywają takie spory

Krótka odpowiedź brzmi: nie dlatego, że mają słabsze argumenty, tylko dlatego, że nie mają czym argumentować. Asymetria jest wpisana w konstrukcję prawa, a nie w okoliczności konkretnej sprawy.

Znaku na konopie w Stanach zarejestrować się nie da

Federalna rejestracja znaku wymaga używania go w obrocie zgodnie z prawem. Urząd patentowy stosuje tę zasadę bezwyjątkowo, a dwa precedensowe orzeczenia izby odwoławczej z 2016 roku przecięły wszelkie spory: In re Morgan Brown, w którym odmówiono rejestracji oznaczenia HERBAL ACCESS dla „usług sklepu detalicznego z ziołami”, bo dowody używania pokazywały sprzedaż konopi, oraz In re JJ206, w którym odmówiono rejestracji marki JUJU JOINTS dla urządzeń do waporyzacji konopi. Federalna ustawa o substancjach kontrolowanych rozstrzyga tu niezależnie od tego, co dopuszcza prawo stanowe.

Skutek jest praktyczny i dotkliwy. Hodowca nie ma rejestracji, więc nie ma domniemania ważności prawa, nie ma pierwszeństwa obejmującego cały kraj i nie ma podstawy do powództwa wzajemnego. Producent kleju przyszedł do sądu z portfelem znaków; GG Strains — z rozpoznawalną nazwą i społecznością, czyli z niczym, co dałoby się przeciwstawić w tym samym języku. Spór nie jest nierówny dlatego, że jedna strona ma rację. Jest nierówny dlatego, że tylko jedna strona ma czym rację wykazać.

„To był żart” nie jest linią obrony, tylko dowodem

Ross Johnson tłumaczył w wywiadzie, że nazwa była parodią i dowcipem. W branży to wyjaśnienie. W sądzie to materiał dowodowy w kwestii zamiaru — a zamiar wywołania skojarzenia z cudzym znakiem jest jednym z czynników branych pod uwagę przy ocenie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd. Przyznanie się do aluzji jest przyznaniem się do zamiaru jej wywołania.

Furtka parodii była wąska już wtedy, a w 2023 roku została domknięta. W sprawie Jack Daniel’s Properties przeciwko VIP Products Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych orzekł jednomyślnie 8 czerwca 2023 roku, że gdy sporne oznaczenie jest używane jako oznaczenie własnego towaru, nie stosuje się łagodniejszego testu chroniącego swobodę wypowiedzi, a wyłączenie użycia niekomercyjnego nie osłania parodii przed zarzutem rozmycia. Sprawa dotyczyła zabawki dla psa w kształcie butelki whiskey, ale reguła jest ogólna — a nazwa odmiany wydrukowana na opakowaniu to dokładnie oznaczenie własnego towaru.

Proces kosztuje więcej niż nazwa — i nie tylko w pieniądzach

Ćwierć miliona dolarów za przebudowę marki wygląda drogo, dopóki nie zestawi się tego z kosztem kilkuletniego procesu federalnego. Ale najmocniejszy powód, dla którego takie sprawy kończą się ugodą, jest inny i rzadko wypowiadany wprost: postępowanie dowodowe. Pozwany w amerykańskim procesie cywilnym musi ujawnić dokumenty, umowy, wielkości sprzedaży, dostawców i odbiorców, a świadkowie odpowiadają pod przysięgą. Dla działalności legalnej w swoim stanie, lecz nielegalnej federalnie, oznacza to złożenie własnej dokumentacji do akt sądu federalnego. Prawo do odmowy samooskarżenia chroni przed przymusem, ale skorzystanie z niego w sprawie cywilnej pozwala sądowi wyciągać niekorzystne wnioski.

Obrona ma więc cenę, która nie ma nic wspólnego z tym, kto ma rację. To wyjaśnia zarazem, dlaczego w tej branży samo pismo od prawnika zwykle wystarcza i dlaczego większość takich sporów nigdy nie trafia do żadnego rejestru spraw.

Te same litery, inne sprawy: GSC, Zkittlez i cukierkowa fala

Gorilla Glue jest przypadkiem najgłośniejszym, ale ani pierwszym, ani ostatnim. Trzy drogi, którymi takie spory się kończą, dobrze widać na trzech nazwach.

Girl Scout Cookies — jedno pismo zamiast pozwu

Amerykańska organizacja skautowa istnieje od 1912 roku, a sprzedaż ciastek prowadzi od stu lat pod zarejestrowanymi oznaczeniami — chronione są zarówno nazwa organizacji, jak i nazwy poszczególnych wypieków. W 2014 roku jej prawnicy skierowali wezwanie do zaprzestania używania nazwy do punktu sprzedaży Buds and Roses w Los Angeles. Pismo, podpisane przez dyrektora do spraw licencji Briana Crawforda, wskazywało, że wyłącznie organizacja może licencjonować, firmować lub sponsorować produkt noszący tę nazwę, i sprzeciwiało się sugerowaniu takiego poparcia w kontekście nielegalnych używek.

Punkt sprzedaży zmienił nazwę swojej odmiany na Platinum Cookies i sprawa się skończyła — bez pozwu, bez sygnatury, bez kosztów sądowych. W ślad za tym rynek przeszedł na skrót GSC, a marka zbudowana wokół tej genetyki przyjęła nazwę Cookies. Egzekucja była jednak połowiczna: Do-si-dos to nazwa konkretnego ciastka z tej samej oferty i krąży do dziś, podobnie jak nazwa najsłynniejszego fenotypu GSC. Wezwania trafiają do sprzedawców, nie do języka.

Zkittlez — podmiana litery, która kupiła sześć lat

Autorzy Zkittlez zabezpieczyli się z góry: zamienili „S” na „Z”, a końcówkę „-les” na „-lez”, licząc, że przekręcona pisownia utworzy wystarczający dystans wobec znaku producenta cukierków. Nie utworzyła. W maju 2021 roku spółka Wm. Wrigley Jr. Company pozwała firmę Terphogz przed sądem federalnym w Illinois, stawiając ten sam zestaw zarzutów co producent kleju: naruszenie znaku, fałszywe oznaczenie pochodzenia, rozmycie przez szarganie renomy i cybersquatting. Wniosek pozwanego o odrzucenie pozwu z przyczyn jurysdykcyjnych oddalono w listopadzie 2021 roku.

W lipcu 2023 roku strony przedstawiły sądowi uzgodniony zakaz stały. Terphogz zobowiązał się nie używać na produktach konopnych oznaczeń Skittles, Zkittlez ani podobnych, porzucić hasła reklamowe przerobione ze sloganu producenta cukierków i wydać domenę zkittlez.com; samą literę „Z” mógł zachować tam, gdzie nie powoduje ryzyka pomyłki. Odszkodowania nie zasądzono.

Dlaczego podmiana litery nie pomogła? Bo podobieństwo oznaczeń ocenia się w czterech wymiarach naraz: wyglądu, brzmienia, znaczenia i ogólnego wrażenia handlowego. Zamiana „S” na „Z” zmienia wyłącznie pierwszy z nich, i to nieznacznie. Brzmienie pozostaje identyczne, znaczenie identyczne, a wrażenie handlowe było identyczne celowo — dowiodły tego same hasła reklamowe. Ta sama recepta stoi za nazwą Runtz, zbudowaną wobec innej marki słodyczy.

Osobną falę spraw wywołały już nie nazwy, lecz opakowania: Ferrara Candy Company uzyskała zakazy wobec wyrobów konopnych podszywających się pod marki Nerds, Runts i Trolli, koncern Hershey pozwał w 2014 roku firmę TinctureBelle, a Mondelez wystąpił przeciwko marce Stoney Patch. Tam wygrać jest jeszcze łatwiej, bo skopiowana szata graficzna sama działa jako dowód.

Nazwa	Właściciel znaku	Narzędzie	Rok	Wynik
Gorilla Glue	The Gorilla Glue Company	Pozew federalny, cztery zarzuty	2017	Ugoda; nazwy GG4, GG5, GG1; domena wydana
Girl Scout Cookies	Girl Scouts of the USA	Wezwanie do zaprzestania	2014	Zmiana nazwy bez procesu; upowszechnienie skrótu GSC
Zkittlez	Wm. Wrigley Jr. Company	Pozew federalny, cztery zarzuty	2021–2023	Uzgodniony zakaz stały; domena wydana; bez odszkodowania

Po europejskiej stronie prawo jest inne, a wynik podobny

Mechanizm rozmycia nie jest amerykańską osobliwością. Rozporządzenie 2017/1001 o znaku towarowym Unii Europejskiej w art. 9 ust. 2 lit. c chroni znak renomowany także wtedy, gdy cudze oznaczenie użyto dla towarów niepodobnych, jeżeli bez uzasadnionej przyczyny przynosi to nienależną korzyść albo szkodzi charakterowi odróżniającemu lub renomie znaku. Polskim odpowiednikiem jest art. 296 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Producent kleju miałby więc po tej stronie Atlantyku roszczenie zbudowane na tej samej myśli.

Różnica leży po stronie rejestracji. Unijny znak nie wymaga wykazania legalnego używania w chwili zgłoszenia — obowiązek rzeczywistego używania uruchamia się dopiero po pięciu latach. Za to działa bezwzględna przeszkoda z art. 7 ust. 1 lit. f rozporządzenia: sprzeczność z porządkiem publicznym. Sąd Unii Europejskiej zastosował ją 12 grudnia 2019 roku w sprawie T-683/18 (Santa Conte przeciwko EUIPO), utrzymując odmowę rejestracji graficznego znaku CANNABIS STORE AMSTERDAM. Zgłoszenie obejmowało wyłącznie towary legalne — pieczywo, słodycze, napoje — ale całość oznaczenia odczytano jako promocję środka odurzającego.

Wniosek praktyczny jest ten sam po obu stronach oceanu: nazwa odmiany nie jest niczyim znakiem towarowym. Nie ma rejestru, nie ma właściciela, nie ma nikogo, kto mógłby jej bronić albo nią zarządzać. Wędruje razem z materiałem i katalogami. Dlatego określenie „Gorilla Glue” nie zniknęło z europejskich opisów po 2017 roku, choć w Stanach zostało wygaszone co do dnia. Ugoda wiąże strony i ich licencjobiorców — nie wiąże języka.

Co z tego wynika dla nazewnictwa odmian

Z trzech opisanych spraw dają się wyprowadzić trzy prawidłowości, które porządkują całą tę dziedzinę lepiej niż jakikolwiek katalog.

• Nazwa pożyczona od żywej marki jest pożyczonym zobowiązaniem. Im marka bardziej rozpoznawalna, tym szybciej nazwa się rozchodzi — i tym mocniejsze roszczenie o rozmycie. To nie są dwie różne cechy, tylko ta sama, oglądana przez hodowcę i przez prawnika.
• Bezpieczne są nazwy, których nikt nie posiada. Skunk #1, White Widow czy człon „kush” są w branży określeniami rodzajowymi — nikt nie może ich zarejestrować, więc nikt nie może ich zaatakować. Prawne bezpieczeństwo i handlowa bezużyteczność dla autora to w tym wypadku ta sama moneta.
• Egzekucja zmienia etykiety, nie słownik. Nazwami urzędowymi są dziś GG4 i GSC. Nazwami wpisywanymi w wyszukiwarkę pozostają Gorilla Glue i Girl Scout Cookies. Ta rozbieżność jest jednym z powodów, dla których nazewnictwo odmian tak trudno uporządkować — pisaliśmy o tym szerzej przy okazji pytania, czy nazwy odmian wprowadzają w błąd.

Warto zauważyć, czego w tym zestawieniu nie ma. Nazwy odsyłające do miejsca, do rodowodu albo do niczyjego oznaczenia — Chemdawg, Sour Diesel, OG Kush czy Durban Poison — nigdy nie miały tego problemu i mieć go nie będą. Ekspozycja bierze się z zapożyczenia, a nie z tego, że nazwa jest chwytliwa. W tej samej kategorii ryzyka siedzą oznaczenia wzięte od marek broni, jak AK-47, od postaci filmowych i od wyrobów cukierniczych — cała gałąź deserowa, od Gelato po Wedding Cake, żyje spokojnie o tyle, o ile nie trafiła akurat na cudzy zarejestrowany znak.

Najczęstsze pytania o spór o nazwę Gorilla Glue

Dlaczego Gorilla Glue nazywa się dziś GG4?

Bo 24 marca 2017 roku producent klejów The Gorilla Glue Company pozwał spółkę GG Strains o naruszenie znaku towarowego, a zawarta 9 września ugoda zobowiązała hodowców do porzucenia słowa „Gorilla” i wizerunku goryla. Nowe nazwy obowiązują od 19 września 2017 roku: GG4 albo Original Glue.

Czy skrót „GG” nadal znaczy „Gorilla Glue”?

Formalnie nie. Ugoda pozostawiła same litery, ale odcięła je od pierwotnego rozwinięcia — o to właśnie chodziło powodowi, bo celem było zerwanie skojarzenia, a nie usunięcie dwóch znaków z alfabetu. Obok GG4 funkcjonują też nazwy Original Glue, New Glue i Sister Glue.

Ile kosztowała hodowców przymusowa zmiana nazwy?

Ugoda nie przewidywała odszkodowania i między stronami nie przepłynęły żadne pieniądze. Ross Johnson oszacował jednak koszt samej przebudowy marki — opakowań, materiałów, umów partnerskich, domeny — na ponad ćwierć miliona dolarów.

Czy przekręcona pisownia, jak w Zkittlez, chroni przed pozwem?

Nie. Podobieństwo oznaczeń ocenia się łącznie w wyglądzie, brzmieniu, znaczeniu i ogólnym wrażeniu handlowym, a podmiana litery zmienia tylko pierwszy z tych wymiarów. Sprawa Wrigley przeciwko Terphogz z lat 2021–2023 zakończyła się uzgodnionym zakazem stałym i wydaniem domeny.

Dlaczego nazwa Gorilla Glue wciąż krąży, skoro zapadła ugoda?

Bo ugoda wiąże wyłącznie jej strony i ich licencjobiorców, a nazwa odmiany nie jest niczyim znakiem towarowym i nie podlega żadnemu rejestrowi. Poza kręgiem objętym ugodą dawne określenie funkcjonuje dalej — w katalogach, w opisach i w zapytaniach wpisywanych do wyszukiwarek.

Materiał ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania. Medyczna marihuana jest w Polsce dostępna wyłącznie na receptę, a o doborze produktu decyduje lekarz prowadzący.