Przejdź do treści
Botanika i genetyka

Allele i loci: jak zapisuje się różnorodność genetyczną konopi

Redakcja · · zaktualizowano 26 października 2026 · 15 min czytania
Dwie rośliny konopi o lekko różnych odcieniach liści rosnące w sąsiednich donicach, symbol zmienności genetycznej. Ilustracja do artykułu „Allele i loci: jak zapisuje się różnorodność genetyczną konopi”.

Locus to fizyczny adres konkretnego genu na chromosomie — miejsce, które można wskazać tak jak numer domu na ulicy — a allel to jedna z wersji sekwencji DNA, jaka w tym miejscu może występować u różnych osobników tego samego gatunku. Każda roślina konopi ma w każdym locus dwie kopie: jeśli są identyczne, jest w tym miejscu homozygotą, jeśli różne — heterozygotą, a to, która kombinacja alleli trafi do konkretnej rośliny, rozstrzyga się w momencie zapłodnienia i dalej dziedziczy się według reguł Mendla. To słownictwo nie jest akademicką ozdobą — to jedyny język, w którym da się precyzyjnie opisać, dlaczego dwie siostrzane rośliny z tego samego siewu bywają inne, i dlaczego niektóre cechy konopi, takie jak chemotyp kwiatostanu czy płeć, są w pełni przewidywalne genetycznie, a inne nie.

Dalej: jak dokładnie wygląda genom konopi w liczbach, jak naukowcy go odczytali — od pierwszego szkicu po mapę rozłożoną na chromosomy — które locus i allele rozstrzygają o składzie kannabinoidów w kwiatostanie, jak działa osobny, nietypowy mechanizm ustalania płci, i jakimi metodami dzisiejsze laboratoria faktycznie badają tę różnorodność.

Genom konopi w liczbach: ile par chromosomów, ile DNA, ile genów

Cannabis sativa jest gatunkiem diploidalnym o liczbie chromosomów 2n=20 — to znaczy, że w typowej komórce somatycznej znajduje się dziesięć par chromosomów: dziewięć par autosomów (chromosomów niezwiązanych z płcią) i jedna para chromosomów płci, oznaczana XX u roślin żeńskich i XY u roślin męskich. Genom haploidalny, czyli zestaw DNA pochodzący od jednego rodzica, ma wielkość około 818 milionów par zasad u osobników żeńskich i około 843 milionów par zasad u osobników męskich — różnica wynika z tego, że chromosom Y jest u konopi fizycznie większy od chromosomu X, mimo że koduje mniej genów. Dla porównania skali: genom człowieka ma około 3,1 miliarda par zasad, więc konopie mają genom ponad trzykrotnie mniejszy, ale wcale nie prostszy do odczytania.

Powodem trudności jest nie wielkość, a struktura. Genom konopi jest silnie powtarzalny — duże jego fragmenty to wielokrotnie skopiowane sekwencje transpozonowe, nie unikalne geny — i w dodatku rośliny hodowlane bywają głęboko heterozygotyczne, czyli niosą dużo różnych wariantów w parach chromosomów odziedziczonych od dwóch różnych rodziców. Obie te właściwości utrudniają składanie genomu z krótkich odczytów sekwenatora: maszyna widzi tysiące prawie identycznych fragmentów i nie ma jak jednoznacznie rozstrzygnąć, który z którym sąsiaduje w oryginalnym chromosomie. To jest mechaniczny powód, dla którego pierwsze wersje genomu konopi były poszatkowane na dziesiątki, a czasem i ponad sto tysięcy osobnych kawałków, a dopiero kolejne pokolenia technologii sekwencjonowania pozwoliły złożyć je w ciągłe chromosomy.

Najnowsze złożenia chromosomowe liczą w konopiach dziesiątki tysięcy genów kodujących białka — dla jednej z referencyjnych odmian przemysłowych podano liczbę 42 052 genów. To i tak prawdopodobnie niepełny obraz: adnotacja genomu, czyli proces przypisywania funkcji poszczególnym odcinkom DNA, jest zadaniem ciągłym, a kolejne publikacje regularnie korygują wcześniejsze liczby, znajdując geny przeoczone albo błędnie złożone w poprzednich wersjach. Warto to zapamiętać jako tło do dalszej części tekstu: kiedy mówi się o „locus syntazy THCA” albo „locus determinującym płeć”, nie chodzi o pojedynczy, odosobniony fragment DNA pływający w próżni, tylko o konkretne miejsce w tej gęsto upakowanej, wielokrotnie przepisywanej mapie genomowej.

Od szkicu do mapy chromosomów: jak naukowcy odczytywali genom konopi

Pierwszy odczyt genomu i transkryptomu konopi opublikował w 2011 roku zespół Harma van Bakela z Uniwersytetu Toronto, w czasopiśmie „Genome Biology” (tom 12, artykuł R102, DOI 10.1186/gb-2011-12-10-r102, PMID 22014239). Materiałem były dwie rośliny o bardzo różnym profilu: Purple Kush, odmiana o typowym dla marihuany profilu kannabinoidowym, dziś opisana w katalogu jako Purple Kush, oraz Finola, fińska odmiana przemysłowa typu konopi włóknistych, selekcjonowana pod niską zawartość THC. Wynik tej pracy był genomem roboczym — poszatkowanym na około 136 tysięcy osobnych fragmentów (tzw. kontigów), bez ułożenia w pełne chromosomy — ale mimo fragmentacji dał pierwszy, policzalny obraz tego, ile DNA i ile genów niesie ten gatunek, oraz pierwsze dane transkryptomiczne, czyli informację o tym, które geny są aktywnie odczytywane w tkankach produkujących kannabinoidy.

Osiem lat później, w 2019 roku, zespół opisany w pracy Laverty i współautorów w „Genome Research” (tom 29, nr 1, s. 146–156) wykonał coś metodologicznie innego: zamiast krótkich odczytów użył sekwencjonowania długoodczytowego (technologia PacBio), a materiałem była rodzina mapująca — potomstwo krzyżówki Purple Kush × Finola, czyli dokładnie tych samych dwóch linii, które posłużyły do pierwszego szkicu genomu z 2011 roku. Długie odczyty radzą sobie dużo lepiej z powtarzalnymi fragmentami genomu, bo jeden odczyt obejmuje od razu cały powtarzalny region wraz z jego unikalnym sąsiedztwem — to jak odczytanie całego akapitu zamiast pojedynczych słów rozsypanych losowo. Efektem była pierwsza wysokiej jakości mapa fizyczna i genetyczna konopi, która ujawniła coś istotnego: w okolicy loci syntaz THC i CBD zachodzą rozległe rearanżacje strukturalne — czyli odwrócenia, duplikacje i przegrupowania fragmentów DNA — które wcześniejsze, poszatkowane złożenia genomu po prostu gubiły, bo nie miały wystarczająco długich odczytów, żeby je zobaczyć w całości.

Kolejny krok nastąpił w 2021 roku, kiedy zespół Grassy opublikował w „New Phytologist” (tom 230, nr 4, s. 1665–1679, DOI 10.1111/nph.17243) pełny genom złożony już na poziomie chromosomów — dla odmiany referencyjnej oznaczanej „CBDRx”, z 42 052 zidentyfikowanymi genami. Ta praca lokalizuje precyzyjnie locus genu CBDAS (syntazy kwasu kannabidiolowego) na chromosomie 7 i wykazuje, że wariant tego genu u badanej odmiany ma pochodzenie introgresyjne z linii przemysłowych konopi włóknistych (hemp) — czyli trafił do linii o profilu bogatym w CBD w wyniku krzyżowania z materiałem hempowym, a nie powstał tam od nowa. To jest dokładnie ten typ ustalenia, który wymaga mapy chromosomowej, a nie poszatkowanego szkicu: żeby wykazać pochodzenie konkretnego allelu, trzeba widzieć cały otaczający go kontekst genomowy, nie tylko sam gen w izolacji.

Locus chemotypu: jeden gen, dwa allele i mechanizm, który tłumaczy niejednolitość potomstwa

Najlepiej zbadanym przykładem konkretnego locus u konopi jest ten odpowiadający za skład kannabinoidowy kwiatostanu — w literaturze oznaczany jako locus „B”. Model opisał w 2003 roku zespół Etienne’a de Meijera w czasopiśmie „Genetics” (tom 163, nr 1, s. 335–346, DOI 10.1093/genetics/163.1.335): w tym jednym miejscu genomu występują dwa kodominujące allele, oznaczane B_T i B_D. Allel B_T koduje enzym THCA-syntazę, czyli białko, które w komórce rośliny przerabia wspólny prekursor biochemiczny (kwas kannabigerolowy) w kwas tetrahydrokannabinolowy. Allel B_D koduje enzym CBDA-syntazę, który ten sam prekursor przerabia w kwas kannabidiolowy. „Kodominujące” znaczy, że żaden z alleli nie zasłania drugiego — roślina heterozygotyczna B_T/B_D nie jest ani jednym, ani drugim typem, tylko wyraża oba enzymy naraz, co w praktyce biochemicznej oznacza chemotyp pośredni, opisywany w nomenklaturze naukowej jako typ II: w kwiatostanie obecne są jednocześnie oba kannabinoidy, bo oba enzymy konkurują o ten sam substrat w tej samej komórce.

Ten mechanizm — nie żaden „efekt” czy „działanie”, a czysto biochemiczna konkurencja dwóch enzymów o jeden substrat — tłumaczy mechanicznie, dlaczego potomstwo krzyżówek bywa niejednolite. Jeśli skrzyżuje się roślinę homozygotyczną B_T/B_T (typowy profil typu I, dominujący THCA) z rośliną homozygotyczną B_D/B_D (typowy profil typu III, dominujący CBDA), całe pokolenie F1 odziedziczy po jednym allelu od każdego rodzica i będzie jednolicie heterozygotyczne B_T/B_D — czyli jednolicie typu II. Kłopot zaczyna się w pokoleniu F2, czyli wśród potomstwa krzyżówek między samymi roślinami F1: tam allele segregują się już według klasycznych reguł Mendla, a statystyczny rozkład genotypów w populacji to jedna czwarta B_T/B_T, połowa B_T/B_D i jedna czwarta B_D/B_D. Innymi słowy, z jednej, wyglądającej jednolicie populacji F1 wyrasta w kolejnym pokoleniu mieszanka trzech różnych chemotypów — i to jest genetyczne wyjaśnienie zjawiska, które hodowcy opisują jako niejednolitość linii niestabilnej. „Ustabilizowanie” linii, w ścisłym sensie genetyki populacyjnej, oznacza nic innego jak doprowadzenie populacji do homozygotyczności w interesującym locus poprzez wielopokoleniową selekcję — to termin opisujący stan genetyczny, nie instrukcję agrotechniczną.

Model jednego locus z 2003 roku był punktem wyjścia, ale nie ostatnim słowem. W 2015 roku zespół George’a Weiblena opublikował w „New Phytologist” (tom 208, s. 1241–1250, DOI 10.1111/nph.13562) rewizję tego ujęcia: dokładniejsza analiza molekularna wykazała, że za chemotyp odpowiada nie jeden gen w jednym miejscu, a klaster kilku powiązanych, blisko sąsiadujących loci, które powstały w toku ewolucji przez duplikację wspólnego genu przodka i jego późniejszą dywergencję — czyli kopiowanie fragmentu DNA i niezależne gromadzenie mutacji w każdej kopii, aż wyspecjalizowały się w rozpoznawaniu lekko różnych substratów. Praktyczny skutek dla modelu dziedziczenia jest ograniczony — ogólny obraz kodominacji i segregacji mendlowskiej pozostaje poprawny jako przybliżenie — ale obraz molekularny jest bardziej złożony niż jeden przełącznik: to raczej sąsiedztwo kilku blisko powiązanych genów, z których każdy mógł przejść własną, niezależną historię mutacji. Dobrze zbadanym, publicznie dostępnym przykładem hodowlanego wykorzystania tego mechanizmu są odmiany o chemotypie pośrednim, takie jak opisane w katalogu Cannatonic, ACDC czy Harlequin — wszystkie trzy powstały z krzyżówek prowadzonych w kierunku ustabilizowania heterozygotycznego genotypu w tym właśnie locus.

Locus płci: chromosomy X i Y, ale z nietypowym podziałem zadań

Konopie są jednym z niewielu gatunków roślin z odrębnymi chromosomami płci — większość roślin okrytozalążkowych nie ma takiego mechanizmu i płeć (albo jednoczesna obecność obu typów kwiatów) ustala się u nich inaczej. U konopi para chromosomów płci to układ XY znany z wielu zwierząt: rośliny żeńskie są XX, męskie XY. Praca zespołu Prentouta opublikowana w 2021 roku w „New Phytologist” (tom 231, nr 4, s. 1599–1611, DOI 10.1111/nph.17456) wykazała coś, co nie było wcześniej oczywiste: ta sama, homologiczna para chromosomów płci XY występuje też u chmielu (Humulus) — najbliższego botanicznego krewnego konopi w rodzinie Cannabaceae. Homologiczność w tym kontekście znaczy, że obie pary chromosomów wywodzą się od tego samego wspólnego przodka i da się między nimi wykazać odpowiedniość odcinków, mimo że gatunki rozszedły się ewolucyjnie dawno temu — to jest dowód, że mechanizm różnicowania płci u obu roślin ma wspólne korzenie, a nie powstał niezależnie dwa razy.

Mechanizm ustalania płci u konopi jest jednak nietypowy w porównaniu z najbardziej znanym schematem XY — tym ze zwierząt, gdzie o męskości decyduje konkretny gen leżący na chromosomie Y (u ludzi gen SRY). U konopi obecne dane wskazują na odwrotny układ: kluczową rolę odgrywa gen leżący na chromosomie X, będący homologiem genu ACS — enzymu z szlaku biosyntezy etylenu, hormonu roślinnego regulującego m.in. różnicowanie kwiatów. Liczba aktywnych kopii tego genu — zależna od tego, czy roślina ma jedną kopię chromosomu X (u osobników XY) czy dwie (u osobników XX) — przesuwa szlak hormonalny w stronę rozwoju kwiatów męskich albo żeńskich, podczas gdy sam chromosom Y w tym modelu odgrywa rolę bardziej pomocniczą niż rozstrzygającą. To jest mechanizm odmienny od zwierzęcego schematu „gen na Y włącza samca” i bliższy temu, co obserwuje się w niektórych innych układach roślinnych, gdzie o różnicowaniu płci decyduje raczej liczba kopii genu niż obecność jednego przełącznika.

Trzeba to opisać precyzyjnie co do statusu wiedzy: to pole badawcze jest wciąż aktywne, a nie zamknięte. Nowsze prace z lat 2025–2026 analizują dodatkowy region genomu, roboczo nazywany „Monoecy1”, związany z rzadszym u konopi zjawiskiem jednopienności (obecności obu typów kwiatów na jednej roślinie) — i te ustalenia mają charakter bieżących doniesień, nie podręcznikowego konsensusu. Najbezpieczniejsze sformułowanie, jakie można dziś zastosować, to „obecny stan badań wskazuje na rolę genu homologicznego do ACS na chromosomie X” — a nie „naukowcy ostatecznie ustalili mechanizm płci u konopi”, bo to drugie sformułowanie wyprzedzałoby stan wiedzy o kolejne, wciąż nierozstrzygnięte pytania.

Jak dziś bada się allele i loci konopi: markery, bazy danych, resekwencjonowanie populacji

Opisanie jednego locus w jednej odmianie referencyjnej to jedno zadanie badawcze; sprawdzenie, jak te same loci wyglądają w setkach odmian i populacji na całym świecie, to zadanie zupełnie innej skali — i tu wchodzą do gry markery genetyczne oraz publiczne bazy danych. W 2020 roku zespół Totha opublikował w „GCB Bioenergy” (tom 12, nr 3, s. 213–222, DOI 10.1111/gcbb.12667) zestaw markerów molekularnych, które w jednej reakcji laboratoryjnej odczytują jednocześnie dwie niezależne cechy genetyczne: genotyp w locus determinującym płeć i genotyp w locus chemotypu kannabinoidowego. Znaczenie praktyczne takiego podwójnego markera jest oczywiste dla hodowców prowadzących programy krzyżówek — jedna analiza molekularna, wykonana na młodej roślinie zanim jeszcze wykształci jakiekolwiek cechy widoczne okiem, odpowiada na dwa pytania genetyczne naraz, bez konieczności czekania na żadną fazę rozwoju rośliny.

Osobna gałąź badań patrzy nie na pojedyncze loci, a na całą historię gatunku zapisaną w genomowej różnorodności populacji. W 2021 roku zespół Rena opublikował w „Science Advances” (tom 7, nr 29, artykuł eabg2286, DOI 10.1126/sciadv.abg2286) resekwencjonowanie 110 akcesji konopi pochodzących z różnych regionów świata — czyli odczytanie genomu 110 niezależnych linii i porównanie wariantów allelicznych między nimi. Analiza wzorców zmienności genetycznej pozwoliła tej pracy zrekonstruować historię domestykacji gatunku, umiejscawiając jej początek we wczesnym neolicie, na terenie Azji Wschodniej — co jest ustaleniem archeogenetycznym, opartym na tym, jak różnorodność alleliczna w badanej próbie populacji maleje i zmienia wzorzec w miarę oddalania się od hipotetycznego ośrodka domestykacji, analogicznie do metod stosowanych w badaniach pochodzenia innych roślin uprawnych.

Dane z takich badań — i dziesiątek podobnych, mniejszych projektów — muszą gdzieś trafiać, żeby były użyteczne dla kolejnych zespołów badawczych, a nie tylko dla autorów jednej publikacji. W 2024 roku grupa Mansueto, McNally, Kretzschmar i Mauleon opisała w czasopiśmie „Gigabyte” (DOI 10.46471/gigabyte.135, PMC11480739) projekt CannSeek — otwartą, publicznie dostępną bazę wariantów SNP (polimorfizmów pojedynczego nukleotydu, czyli najmniejszej możliwej różnicy allelicznej — zamiany jednej litery kodu DNA) wraz z portalem analitycznym umożliwiającym przeszukiwanie tych danych bez konieczności posiadania własnej infrastruktury bioinformatycznej. Tego typu otwarte repozytorium pełni dla genetyki populacyjnej konopi podobną rolę, jaką GenBank pełni dla identyfikacji gatunkowej — jest wspólnym, sprawdzalnym punktem odniesienia, do którego może się odwołać każdy kolejny zespół, zamiast odtwarzać dane od zera.

Narzędzia komercyjne a wyniki badań naukowych — gdzie przebiega granica

Obok publikacji recenzowanych w czasopismach naukowych istnieje też rynek komercyjnych usług genotypowania konopi, skierowanych do hodowców i firm branżowych, a nie do środowiska akademickiego. Dwa przykłady takich narzędzi to CannSNP90, panel genotypujący oferowany przez firmę Medicinal Genomics, oraz Kannapedia, publiczna baza profili genetycznych zgłoszonych przez użytkowników tej samej platformy. Rozróżnienie między tymi narzędziami a pracami takimi jak van Bakel 2011, Grassa 2021 czy Ren 2021 jest istotne i warte nazwania wprost: publikacje naukowe przechodzą recenzję niezależnych specjalistów przed opublikowaniem, metodologia i dane są jawnie opisane w artykule, a wyniki są — przynajmniej w teorii — powtarzalne przez inny zespół na tych samych surowych danych. Narzędzia komercyjne takiej recenzji nie przechodzą; ich wartość polega na praktycznej użyteczności dla klienta (szybki wynik, wygodny interfejs), nie na statusie dowodu naukowego.

To rozróżnienie nie jest czepianiem się formy. Wynik testu komercyjnego bywa oparty na panelu markerów zaprojektowanym i zwalidowanym przez tę samą firmę, która go sprzedaje, bez publicznie dostępnego opisu metodologii pozwalającego niezależnie ocenić, jak dobrze ten panel odwzorowuje rzeczywistą zmienność w danym locus. Nie znaczy to, że takie narzędzia są bezwartościowe — baza Kannapedia zawiera realne dane genotypowe tysięcy próbek i bywa cytowana jako punkt odniesienia w nieformalnych porównaniach — ale ich status dowodowy jest inny niż status wyniku opublikowanego w czasopiśmie z procesem recenzji, takim jak „Genetics”, „New Phytologist”, „Genome Research” czy „Science Advances”, czyli te, w których ukazały się wszystkie badania przywołane w tym artykule.

Z perspektywy czytelnika śledzącego temat genetyki konopi praktyczny wniosek jest prosty: warto pytać, skąd pochodzi konkretna liczba albo twierdzenie o konkretnym locus — z recenzowanej publikacji z podanym DOI, którą można samemu odnaleźć i sprawdzić, czy z materiału marketingowego firmy sprzedającej test genetyczny. Obie kategorie informacji mają swoje miejsce, ale mylenie jednej z drugą jest najczęstszym źródłem nieporozumień wokół tego, co genetyka konopi „udowodniła”, a co jest wciąż przedmiotem otwartej dyskusji naukowej — tak jak dokładny mechanizm ustalania płci, opisany w poprzedniej sekcji.

Allele i loci konopi — pytania i wątpliwości wokół tych pojęć

Czym różni się locus od allelu?

Locus to miejsce — fizyczny adres konkretnego genu na chromosomie, ten sam dla wszystkich osobników danego gatunku. Allel to wariant — jedna z możliwych wersji sekwencji DNA, jaka może w tym miejscu występować u różnych roślin. Różnica jest analogiczna do różnicy między adresem domu i tym, kto w nim mieszka: adres (locus) jest stały, a mieszkańcy (allele) mogą się różnić między poszczególnymi domami na tej samej ulicy.

Dlaczego potomstwo jednej krzyżówki konopi bywa niejednolite genetycznie?

Pokolenie F1, czyli bezpośrednie potomstwo krzyżówki dwóch różnych, homozygotycznych linii rodzicielskich, jest zwykle jednolicie heterozygotyczne, bo każda roślina odziedziczyła ten sam jeden allel od każdego z rodziców. Niejednolitość pojawia się w pokoleniu F2 i kolejnych, gdy krzyżuje się już rośliny heterozygotyczne między sobą — tam allele segregują się według reguł Mendla i w populacji potomstwa pojawiają się na nowo wszystkie możliwe kombinacje genotypów, w przewidywalnych proporcjach statystycznych.

Co właściwie bada się dzisiaj w genetyce konopi — poszczególne loci czy cały genom naraz?

Oba podejścia współistnieją i odpowiadają na różne pytania. Badania celowane w konkretny locus (jak prace de Meijera czy Prentouta) wyjaśniają mechanizm pojedynczej cechy — chemotypu albo płci. Resekwencjonowanie populacyjne, jak praca Rena z 2021 roku obejmująca 110 akcesji, patrzy na wzorzec zmienności w całym genomie naraz, żeby zrekonstruować historię populacji i domestykacji gatunku. To są uzupełniające się, nie konkurujące, poziomy analizy.

Czy locus odpowiadający za chemotyp to wciąż jeden gen, jak w modelu z 2003 roku?

Nie w pełni. Model jednego locus z kodominującymi allelami B_T i B_D, opisany przez de Meijera w 2003 roku, dobrze wyjaśnia obserwowany wzorzec dziedziczenia, ale rewizja molekularna Weiblena z 2015 roku wykazała, że w tym miejscu genomu leży w rzeczywistości klaster kilku blisko powiązanych genów, powstałych przez duplikację i niezależną dywergencję wspólnego przodka, a nie jeden izolowany gen. Ogólny obraz dziedziczenia mendlowskiego pozostaje użytecznym przybliżeniem, molekularny obraz leżący pod nim jest bardziej złożony.

Czy mechanizm ustalania płci u konopi jest już w pełni poznany?

Nie ostatecznie. Praca Prentouta z 2021 roku ustaliła, że konopie i chmiel mają homologiczną parę chromosomów płci XY i że kluczową rolę w różnicowaniu płci odgrywa gen na chromosomie X (homolog ACS z szlaku biosyntezy etylenu), a nie gen na chromosomie Y, jak w zwierzęcym schemacie XY. To jest wciąż aktywne pole badawcze — nowsze prace z lat 2025–2026 analizują dodatkowy region genomu związany z jednopiennością, więc obraz mechanizmu może się jeszcze doprecyzować.

Materiał ma charakter informacyjny i encyklopedyczny. Nie stanowi porady medycznej ani zachęty do stosowania. Medyczna marihuana jest w Polsce dostępna wyłącznie na receptę, a o doborze produktu decyduje lekarz prowadzący.

Podziel się: f X
Redakcja

Opisujemy odmiany na podstawie deklaracji producentów i dokumentacji hodowlanej. Gdy dane nie istnieją, zapisujemy to wprost, zamiast podawać domysł.

Botanika i genetyka

Lisie ogony (foxtailing) — proliferacja kwiatostanu

„Foxtailing” to żargonowe określenie widocznego z zewnątrz efektu: z wierzchołka już uformowanego kwiatostanu konopi wyrasta nowy, wydłużony przyrost tkanki kwiatowej, który wystaje…

Reklama Kliniki konopne — katalog placówekKliniki konopne — katalog placówek